Tüm dünyadan 1,338 şehirde, iklim değişikliğiyle bağlantılı yüksek sıcaklıkların neden olduğu uyku kaybı, 1970’lerin başından bu yana, neredeyse her şehirde en az iki katına çıktı. Türkiye’de ise iklim değişikliği nedeniyle kaybedilen uyku saatinin en yüksek olduğu il Adana oldu.
Climate Central’ın, tüm dünyadan 1,338 büyük şehri analiz ettiği çalışması, iklim değişikliği nedeniyle artan sıcaklıklara bağlı uyku kaybının, 1970lerin başından bu yana en az iki kat arttığını gösteriyor. Analize göre dünya genelinde ortalama bir kişi, son beş yıl boyunca senede yaklaşık 56 saat uyku kaybına uğradı.
Bu analiz, iklim değişikliği nedeniyle kaç saat uyku kaybı yaşandığını doğrudan sayısallaştıran ilk çalışma. Kaliteli uyku, insan sağlığı ve iyilik hali için kritik önemde. İklim değişikliği ise dünya çapında gece sıcaklıklarını artırarak uyku kalitesini bozuyor ve bir dizi ciddi fiziksel ve ruhsal sağlık sorununa yol açıyor.
Dünya genelinde ortalama bir kişi, 2020-2025 döneminde yüksek ortam sıcaklıkları nedeniyle yılda yaklaşık 56 saat uyku kaybetti. Bu uyku kaybının %10’dan fazlası, iklim değişikliğinin neden olduğu ısınmaya atfedildi.
Bu süre zarfında iklim değişikliğine atfedilen en yüksek uyku kaybı, Orta Doğu’daki şehirlerde tespit edildi: Suudi Arabistan, Umman ve Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki şehirlerde, gece sıcaklıklarının yükselmesi nedeniyle senede 55 ila 87 saat arasında uyku kaybı yaşandı. Kaybedilen saatlerin 12 ila 16’sı iklim değişikliğinden kaynaklanıyordu.
Araştırma kapsamında Türkiye’den de 15 şehir incelendi. Bu kentler; Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Erzurum, Eskişehir, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Konya, Malatya, Mersin ve Van.
Araştırmaya göre, iklim değişikliği nedeniyle kaybedilen uyku saatinin en yüksek olduğu il Adana. Adana’da sıcaklıklar nedeniyle 1970-1975 yılları arasında ortalama 40 saat uyku kaybedilirken, 2020-2025’te bu kayıp 48 saate çıktı. Çalışmaya göre bu kaybın %14’ü (7 saat), iklim değişikliği kaynaklı.
İklim değişikliği nedeniyle kaybedilen uyku saatinin yüksek olduğu diğer iller ise Gaziantep ve Mersin (6); Antalya, Diyarbakır, Konya ve Malatya (5); Ankara, İstanbul, Bursa, Eskişehir, İzmir, Kayseri ve Van (4).
Yüksek Gece Sıcaklıkları Niçin Tehlikeli?
Yüksek gece sıcaklıkları, vücudun serinlemesini ve gündüz sıcaklıklarının ardından toparlanmasını engellediği için özellikle tehlikeli. Ayrıca felç, kardiyovasküler rahatsızlık ve ölüm riskini artırıyor.
Sıcak geceler, uyku kalitesini de bozuyor ve uyku süresini kısıtlıyor. Bu da fiziksel ve ruhsal sağlık sorunları doğururken; bilişsel işlevleri, çocukların beyin gelişimini ve öğrenme süreçlerini olumsuz etkiliyor. Kısa ve kalitesiz uyku, beklenen yaşam süresini kısaltabiliyor. Kaza ve yaralanma risklerini de artırabiliyor. Sıcak geceler aynı zamanda bebekler, yaşlılar ve hamile kadınları gibi kırılgan grupları daha çok etkiliyor.
Yüksek gece sıcaklıklarının etkileri, ülkeler arasında ve ülkeler içinde de farklılık gösteriyor. Kısmen konut kalitesi ve klima gibi soğutma sistemlerine erişimdeki farklılıklar nedeniyle, düşük gelirli vatandaşları daha çok etkiliyor.
İklim değişikliği nedeniyle dünya ısınırken, gece sıcaklıkları, gündüz sıcaklıklarından bile daha hızlı arttı: 2025 yılında, Orta Doğu’daki şehirler, en düşük sıcaklıkların 36 dereceye kadar ulaştığı rekor gece minimum sıcaklık değerlerini kırdılar.
