Yeni yayımlanan Küresel Karbon Bütçesi raporuna göre, İran’a yönelik savaş yenilenebilir enerjiye yönelişi hızlandırdı ve bunun neticesinde fosil yakıt kaynaklı karbon emisyonlarında bu yıl sınırlı da olsa bir düşüş görüldü. Ancak COP31’de sunulacak kapsamlı değerlendirme raporunun yazarları, küresel ölçekte bir dönüşümden söz etmek için henüz erken olduğu uyarısında bulundu.
ABD ve İsrail ile İran arasındaki savaşın ardından petrol ve gaz fiyatlarının hızla yükselmesi, insanları fosil yakıtlara alternatif arayışına yöneltti. Bu gelişme, iklim değişikliğine yol açan karbon emisyonlarının bu yıl bir miktar da olsa yavaşlamasına katkıda bulundu.
Dünya genelinde çok sayıda üniversite ve bilim kuruluşundan araştırmacıların hazırladığı ve Earth System Science Data dergisinde yayımlanan yıllık Küresel Karbon Bütçesi (Global Carbon Budget) değerlendirmesine göre, yılın şu ana kadarki verileri, petrol, doğal gaz ve kömür kaynaklı karbondioksit emisyonlarının 2026 yılında yatay seyredeceğine işaret ediyor. Yalnızca petrolden kaynaklanan emisyonların, sürücülerin yakıt tüketimini azaltması ve elektrikli araçlara yönelmesiyle %2 kadar düşmesi bekleniyor.
Salı sabahı Türkiye’nin Antalya’da ev sahipliği yaptığı COP31 iklim müzakerelerinde sunulan bulgular, hem İran savaşının etkisini hem de başta güneş ve rüzgâr enerjisi olmak üzere düşük maliyetli yenilenebilir enerji kaynaklarının dünya genelinde yaygınlaşmasının sonuçlarını ortaya koyuyor.
Ancak raporun yazarları ve diğer analistler, küresel ölçekte bir dönüşümden söz etmek için henüz erken olduğu uyarısında bulunuyor ve fosil yakıtlardan kaynaklanan emisyonlardaki düşüşün, 2026 yılında geçen yıla kıyasla yalnızca %0,4 düzeyinde olmasını bekliyor.
Emisyon Düşüşü Yapısal Değişimlerden Kaynaklanmıyor
Ayrıca bu yıl yaşanması beklenen sınırlı düşüşün geçici olabileceği de düşünülüyor. Ormansızlaşma ve arazi kullanımındaki değişikliklerden kaynaklanan emisyonlardaki artış, fosil yakıt kaynaklı emisyonlardaki azalmayı fazlasıyla telafi etmiş durumda. Güneydoğu Asya’da meydana gelen büyük yangınlar ve doğal alanların tarım arazilerine dönüştürülmesinin sürmesi ise bu artışta etkili oldu.
Fosil yakıtlardan kaynaklanan emisyonlardaki yavaşlama eğilimini tersine çevirebilecek çok sayıda faktör bulunuyor. Hindistan’da kömür kullanımının daha da yaygınlaşması, petrol fiyatlarının yeniden düşmesi ve ABD Başkanı Donald Trump’ın fosil yakıtlara yönelik güçlü desteği bu riskler arasında yer alıyor. Raporun yazarlarına göre, yıllık emisyonlarda kalıcı düşüşler sağlanabilmesi için yenilenebilir enerjiye ve elektrikli araçlar gibi düşük karbonlu teknolojilere çok daha fazla yatırım yapılması gerekiyor.
Cicero Uluslararası İklim Araştırmaları Merkezi’nde araştırma profesörü olan Glen Peters, konuyla ilgili şu değerlendirmede bulundu:
“Emisyonların bir yıl içinde düşmesi, bu düşüş yapısal bir değişimden kaynaklanmadığı sürece emisyonların zirve noktasına ulaştığı anlamına gelmez. Güneş ve rüzgâr enerjisinin, batarya teknolojilerinin ve elektrikli araçların hızla yaygınlaşması, onlarca ülkede emisyonları aşağı çekerken çok daha fazla ülkede emisyon artış hızını yavaşlatıyor. Ancak bu değişimler, küresel emisyonların zirveye ulaştığını kalıcı biçimde güvence altına almak için henüz yeterli değil.”
Mevcut Hızla Karbon Bütçesi 4 Yıla Kadar Tükenebilecek
Küresel Karbon Bütçesi’nin değerlendirmesine göre, bu yıl atmosfere yaklaşık 38,2 milyar ton karbondioksit salınacak. Bir yandan da daha fazla insanın elektriğe erişmesi ve yoksulluktan kurtulmasıyla birlikte dünya genelinde enerji talebi artmaya devam ediyor. Ancak bu talep artışının üçte ikisi, güneş ve rüzgâr enerjisinden elektrik üretiminin yükselmesi ve elektrikli araçların yaygınlaşmasıyla karşılanıyor.
Olumsuz tarafta ise ormansızlaşma ve arazilerin tarım alanlarına dönüştürülmesinden kaynaklanan emisyonlar da bu yıl artış gösterdi. Bu durum, toplam karbon emisyonlarının geçen yılki 42,8 milyar tondan 2026 yılı için öngörülen 43,3 milyar tona hafifçe yükselmesine yol açtı.
Bilim insanları, dünyanın geriye kalan “karbon bütçesinin” yaklaşık 150 milyar ton olduğu uyarısında bulundu. Karbon bütçesi, küresel ısınmanın sanayi öncesi döneme kıyasla 1,5 dereceyi kalıcı olarak aşması olasılığını artırmadan atmosfere salınabilecek toplam karbon miktarını ifade ediyor. Mevcut emisyon hızının devam etmesi halinde bu bütçenin dört yıldan daha kısa bir sürede tükenmesi bekleniyor.
Küresel sıcaklıklar şimdiden iki yılı aşkın bir süredir 1,5 derece eşiğini aşmış durumda. El Nino koşulları da denizleri ve atmosferi daha fazla ısıtmaya devam ediyor. Küresel ısınmanın 1,5 dereceyi aşma miktarını sınırlayabilmek için küresel emisyonların bir an önce zirveye ulaşması ve izleyen yıllarda hızla düşmesi gerekiyor.
