Yeni bir rapora göre, sadece 32 fosil yakıt şirketi, Dünya çapındaki karbondioksit emisyonlarının yarısını üretiyor. Uzmanlar ise bu şirketleri iklim eylemini sabote etmekle suçlarken, bir yandan da eldeki bu verilerin şirketleri hesap vermeye zorlamak adına daha fazla kullanıldığına dikkat çektiler.
2024 yılında iklim krizini tetikleyen küresel karbondioksit emisyonlarının yarısından sadece 32 fosil yakıt şirketi sorumlu oldu. Bu sayı bir yıl önce 36’ydı. Küresel ölçekte faaliyet gösteren ve kâr amacı gütmeyen bir düşünce kuruluşu olan Influence Map’in hazırladığı, en fazla emisyon üreten şirketleri kapsayan Carbon Majors raporuna göre, Suudi Aramco devlet kontrolündeki en büyük kirletici olurken, ExxonMobil yatırımcıya ait şirketler arasında en büyük kirletici konumunda yer aldı. Uzmanlar ise, önde gelen fosil yakıt şirketlerini “iklim eylemini sabote etmekle” ve “tarihin yanlış tarafında durmakla” suçladı.
Rapora göre, en fazla emisyona yol açan ilk 20 şirketin 17’si devlet mülkiyetinde. Raporun yazarları, bunun küresel ısınmayla mücadeledeki siyasi engelleri gözler önüne serdiğini belirtti. Bir diğer dikkat çekici husus ise, bu 17 şirketin tamamının, Aralık ayında düzenlenen COP30 BM iklim zirvesinde önerilen fosil yakıttan çıkış planına karşı çıkan ülkeler tarafından kontrol ediliyor olmaları. Bu ülkeler arasında Suudi Arabistan, Rusya, Çin, İran, Birleşik Arap Emirlikleri ve Hindistan bulunuyor. Hâlbuki zirvede buna karşılık 80’den fazla ülke fosil yakıttan çıkış planını desteklemişti.
Suudi Aramco, büyük bölümü ihraç edilen petrolden kaynaklanan 1,7 milyar ton karbondioksit emisyonundan sorumluydu. Eğer Aramco bir ülke olsaydı, Rusya’nın hemen ardından dünyanın en büyük beşinci karbon kirleticisi olurdu. ExxonMobil’in fosil yakıt üretimi ise 610 milyon ton karbondioksit emisyonuna yol açarken, bu da şirketi Güney Kore’nin önünde, dünyanın dokuzuncu en büyük kirleticisi konumuna yerleştirirdi.
Bu Tablo İklim Eylemini Açık Bir Şekilde Sabote Ediyor
Covid-19 salgını sırasında yaşanan kısa süreli düşüşün ardından, fosil yakıt kullanımının sürmesiyle karbon emisyonları yeniden artışa geçerek her yıl rekor seviyelere ulaştı. Bir yandan da Paris Anlaşması’nın 1,5 derece hedefinin tutturulabilmesi için emisyonların 2030’a kadar %45 azaltılması gerekiyor. Ancak bu hedef artık imkânsız olarak görülüyor. Yine de uzmanlar, hedefin aşılmasına yönelik bir sınırlandırmanın bile hayati önem taşıdığını vurguluyor ki, ısınmadaki her bir kesrin artışı, topluluklar üzerindeki iklim etkilerini daha da ağırlaştırıyor.
InfluenceMap’ten Emmett Connaire ise rapor hakkında şunları söyledi: “Her geçen yıl küresel emisyonlar, sayıları giderek azalan ancak yüksek miktarda emisyon üreten üreticiler arasında daha fazla yoğunlaşıyor; buna karşın toplam üretim artmaya devam ediyor.”
Fosil Yakıtların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması Girişiminden (Fossil Fuel Non-Proliferation Treaty Initiative) Tzeporah Berman ise şöyle konuştu: “Bu son analiz, sert bir gerçeği bir kez daha gözler önüne seriyor: Güçlü ve yoğunlaşmış bir fosil yakıt şirketleri grubu yalnızca küresel emisyonlara hâkim olmakla kalmıyor, aynı zamanda iklim eylemini aktif biçimde sabote ediyor ve hükümetlerin hedeflerini zayıflatıyor.”
Söz konusu girişim, fosil yakıtların genişlemesini durduracak ve kömür, petrol ve gazdan adil bir geçişi başlatacak uluslararası iş birliğini hayata geçirmeyi amaçlıyor. Berman, fosil yakıttan çıkışı destekleyen 80 ülkenin Nisan ayında Kolombiya’da gerçekleştireceği toplantının, sürdürülebilir bir geleceğin güvence altına alınması yolunda kritik bir adım olduğunu söyledi.
BM eski iklim şefi Christiana Figueres ise şunları ifade etti: “En son Carbon Majors verileri, büyük kirleticilerin tarihin yanlış tarafında yer aldığını bir kez daha gösteriyor. Küresel ölçekte temiz enerji ve elektrifikasyon, fosil yakıtlara kıyasla hâlihazırda neredeyse iki kat daha fazla yatırım alıyor. Buna rağmen karbon devleri, modası geçmiş ve kirletici ürünlere tutunmayı sürdürüyor. Ancak veriler, bilim temelli çözümleri ve hesap verebilirliği savunmak için bir araya gelen giderek büyüyen çoğunluk için güçlü bir araç sunuyor.”
Veri Tabanı İklim Davalarında Kanıt Olarak Kullanıldı
Carbon Majors veri tabanı, dünyanın en büyük fosil yakıt şirketlerinden kaynaklanan karbon emisyonlarını, aksi hâlde neredeyse hiç yaşanmayacak onlarca ölümcül sıcak hava dalgasıyla doğrudan ilişkilendiren son analizlerin temelini oluşturdu. Veriler ayrıca, aşırı sıcaklarla bağlantılı trilyonlarca dolarlık ekonomik kaybın tek tek fosil yakıt şirketlerine atfedilmesini mümkün kılan başka bir çalışmaya da zemin hazırladı.
Bu veritabanı, Lliuya v RWE davası gibi dönüm noktası niteliğindeki Alman iklim davalarında ve New York ile Vermont eyaletlerinde kabul edilen, büyük fosil yakıt şirketlerinin sel ve aşırı sıcaklar gibi iklim etkilerine karşı vatandaşları korumaya yönelik projelerin finansmanını üstlenmesini zorunlu kılan iklim süper fonu yasalarında da kanıt olarak kullanıldı.
Uluslararası Çevre Hukuku Merkezi (Center for International Environmental Law) Başkanı Rebecca Brown ise şöyle dedi: “Kanıtlar giderek artıyor. Uluslararası Adalet Divanı ve dünya genelindeki mahkemeler, fosil yakıt üretimi ile iklim yıkımı arasındaki bağlantıyı giderek daha net biçimde ortaya koyuyor. Bu da büyük kirleticilerin fosil yakıtları aşamalı olarak terk etmeleri ve bedelini ödemeleri gerektiğini açıkça gösteriyor. Gerçekler ortadayken ve hukuk netken, hesap verebilirliğin de kaçınılmaz olması gerekir.”
