Uzmanlar başta AB olmak üzere, gelişmiş ülkelerin COP31 müzakerelerinde oynadığı rolü eleştirirken, özellikle uyum finansmanı ve adil geçiş konularında devasa geri adımlar atıldığından söz etti.
YAZI: Bulut BAGATIR
COP31’de ikinci haftanın ortasına gelinirken, müzakereler çıkmaza girmiş durumda. Uzmanlar özellikle uyum finansmanı ve adil geçiş konularında devasa geri adımlar atıldığından söz ediyor. CAN International günlük basın toplantısında konuşan Actionaid USA’dan Brandon Wu, AB’nin oynadığı rolü eleştirirken, “Daha müzakereler başlamadan önce yeni finansman taahhütlerinin kelimenin tam anlamıyla ‘ölü doğduğunu’ söyleyen AB burada başı çekiyor. Uyum finansmanı konusunda, yine AB liderliğindeki gelişmiş ülkeler, geçen yıl Belém’de üzerinde anlaştıkları finansmanı üçe katlama hedefi hakkında konuşmak dahi istemiyorlar. Dün gece Uyum Fonu’na tarihin herhangi bir yılındaki en düşük seviyede olan taahhütlerin geldiğini gördük” dedi ve uyum fonu için sadece 50 milyon dolar civarında bir kaynak sağlandığını hatırlattı.
Climate Action Network International’dan Pooja Dave ise uyum için verilen miktarın “çerez parası” olduğunu söyledi. Gelişmiş ülkelerin ve özellikle AB’nin insan hayatıyla oynadığını aktaran Dave, “Bir söz verdiniz, bir taahhütte bulundunuz ve bu taahhüdünüzü bozuyorsunuz. Bu kelimenin tam anlamıyla bizim hayatta kalma meselemiz. Dün sadece 50 milyon dolar taahhüt edildiğini görürken, aynı zamanda geçen yıl COP30’da kabul edilen bir taahhüt olan uyum finansmanının üç katına çıkarılmasına dair bu COP’taki kapsayıcı kararda herhangi bir tartışma yapılmasını da engelliyorsunuz” diye konuştu.
AB liderliğindeki gelişmiş ülkeler, geçen yıl Belém’de kabul ettikleri bir adil geçiş mekanizması kurulması fikrine de karşı çıkıyor. Wu, durumu “tanıdık bir taktik” olarak nitelendirirken, “Gelişmiş ülkeler önce müzakere edilmiş bir sonucu kabul ediyor. Örneğin Belém’de adil geçişi ya da daha önce Şarm El-Şeyh’te kayıp ve zarar fonu. Ancak aslında bunu gerçekten istemiyorlar; bu yüzden sonraki birkaç yılı bizzat kabul ettikleri kararın altını oyarak geçiriyorlar. Kayıp ve zarar fonunda da aynısı oldu. Şimdi aynı şey adil geçişte yaşanıyor. Burada güçlü bir fırsatımız var ama AB bunu daha doğmadan öldürmek istiyor” diye konuştu.
Çerçeve Karar’a yönelik ilk taslak geçtiğimiz Pazartesi günü yayımlanmıştı. Taslak metinde COP31’in, “enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan derhal uzaklaşılması da dahil olmak üzere, fosil yakıtlardan aşamalı çıkış için hızlandırılmış eylem çağrısında bulunduğu” yönünde bir karar da yer alıyor. 1,5 derece hedefinin “aşılmasına” dair ifadeler de metinde kendine yer buldu. Bilimsel bulgulara ve hedefi ulaşılabilir kılmaya yönelik çabaların yetersizliğine dair “derin endişe” dile getiriliyor. Elektrifikasyon hedefi de metinde yer alıyor. Metindeki maddelerin birçoğunun gelecek taslaklarda mevcut hâlleriyle varlığını sürdürmesinin pek olası olmadığı öngörülüyor.
Dikkat Dağıtıcı Unsurlardan Vazgeçin
Uzmanlar adil geçiş ve uyum finansmanı gibi konuların yerine dikkat dağıtıcı unsurların ele alındığını belirtiyor. Wu, Çerçeve Kararın bunlardan biri olduğunu söylerken, “Bir Çerçeve Karar hakkında konuşuluyor. Elektrifikasyon duyurusundan bahsedildiğini duyuyoruz ki bu arada buradaki lobiciler yüzünden karbon yakalama ve depolama gibi teknolojileri de içeriyor. Ayrıca yeni elektrik üretiminin yenilenebilir enerjiden sağlanmasına veya enerjinin veri merkezleri yerine topluluklara ulaştırılmasına dair hiçbir koruyucu önlem içermiyor. Ancak gelişmiş ülkelerin birçoğu ve başkanlık makamı, devam eden müzakerelerin özü yerine dikkati bu tür şeylere çekmek istiyor” diye konuştu.
Uzmanların hedefinde COP31 Başkanlıkları da vardı. Avustralya’ya seslenen CAN International’dan Dave, “Siz bu COP’un başkanısınız. Ortaya çıkın, liderliğinizi gösterin. Savunmasız toplulukların hayatta kalması için taahhütte bulunun. Bu krize biz sebep olmadık ama bedelini en ağır şekilde biz ödüyoruz. Nepal, hepimizin tanık olduğu o felaketleri yaşadı. Bu krize Nepal sebep olmadı; Mozambik de sebep olmadı; Afrika, Asya ve Latin Amerika’daki diğer ülkeler, ada devletleri veya en az gelişmiş ülkelerin (LDC) hiçbiri sebep olmadı. İçinde uyum finansmanına atıf bulunmayan bir Küresel Uyum Hedefi sonucu istemiyoruz. Üstelik sadece kararı hatırlatan değil, kararı yeniden teyit eden, bir rakam üzerinde anlaşan, bunun kamu kaynaklı ve hibe temelli olduğunu açıkça belirten ve bu üç katına çıkarmanın yeterli olmadığını, ihtiyaç temelli daha fazla uyum finansmanına ihtiyacımız olduğunu net bir şekilde kabul eden bir sonuç istiyoruz” diye konuştu.
AB’nin ABD’nin yokluğunda yapıcı bir rol oynaması da bekleniyordu ancak müzakerelerdeki son gelişmeler bunun tersinin yaşandığını gösteriyor. Wu, tarihsel olarak, müzakerelerdeki ilerlemeyi engellediği için ABD’nin suçlandığını hatırlatırken, “Elbette ABD şu an burada değil. Bu alandaki en büyük engellerden birinin yokluğunda biraz daha yapıcı bir diyalog göreceğimizi ummuştuk. Özellikle AB’nin ABD’nin yokluğunda öne çıkıp daha yapıcı bir yol seçeceğini tahmin etmişti. Bunun yerine gördüğümüz şey, AB’nin maskesini çıkardığı ve tarihsel olarak ABD tarafından doldurulan kötü adam rolüne büründüğüdür” dedi. Müzakerelerin bir yere varabilmesi için gelişmiş ülkelerin bu görüşmelerde yapıcı bir ruh göstermelerine gerçekten ihtiyaç olduğunu da ekledi.


