Son 10 yılda hız kazanan yeşil dönüşümün 300 binden fazla hayat kurtardığı hesaplanıyor. Temiz enerji yatırımları, 2025’te 2,1 trilyon dolar ile fosil yakıtlara yapılan yatırımların neredeyse iki katına ulaşarak rekor kırdı. 2016’dan bugüne en az 77 ülkede fosil yakıtlardan kaynaklanan hava kirliliği azaldı ve tahminen 323 bin ölüm önlendi. Raporda aynı zamanda Türkiye’de 2021-2025 arasında sıcak hava dalgasının etkili olduğu günlerin %87’sinin, iklim değişikliğinin olmadığı bir senaryoda yaşanmayacağı hesaplanıyor.
Bu sene Paris Anlaşması’nın yürürlüğe girmesinden bu yana geçen 10 yılı değerlendiren Lancet Countdown raporu, bahsi geçen sürede iklim değişikliğinin sağlık etkilerinin, önceki 10 yıla kıyasla (2006-2016) daha hızlı arttığı ve iklim değişikliği ile mücadele önlemlerinin yetersiz kaldığı konusunda uyarıyor. Raporun yazarları, iklim değişikliğinin resmi olarak küresel bir sağlık acil durumu olarak kabul edilmesi çağrısında bulunuyor.
Raporun en çarpıcı bulgularından biri, dünya genelinde yüksek sıcaklıklar nedeniyle gerçekleşen ölümlerin 2016’dan bu yana %36 artmış olması. Yalnızca 2023 yılında, yüksek sıcaklıklarla ilişkili 710 bin ölüm gerçekleştiği ve bu ölümlerin en az %70’inin iklim değişikliği ile ilişkilendirilebileceği hesaplanıyor. Bu sayı, aynı sene sıtma veya HIV nedeniyle hayatını kaybedenlerin sayısından daha yüksek. İklim değişikliği kaynaklı yüksek sıcaklıkların, 2016-2023 yılları arasında üç milyon ölüme sebep olduğu belirtiliyor.
Öte yandan son 10 yılda hız kazanan yeşil dönüşümün 300 binden fazla hayat kurtardığı hesaplanıyor. Temiz enerji yatırımları, 2025’te 2,1 trilyon dolar ile fosil yakıtlara yapılan yatırımların neredeyse iki katına ulaşarak rekor kırdı. 2016’dan bugüne en az 77 ülkede fosil yakıtlardan kaynaklanan hava kirliliği azaldı ve tahminen 323 bin ölüm önlendi.
Bu gelişmeler olumlu olsa da yeterince hızlı değil çünkü fosil yakıtlar küresel olarak hâlâ enerjinin %80’inden fazlasını sağlıyor. En büyük 100 petrol ve gaz şirketi, küresel ısınmayı 1.5 derece ile sınırlama hedefiyle uyumlu üretim seviyelerini 2040 yılına kadar %150 oranında aşma yolunda ilerliyor.
Bu seneki raporda COP31’in ev sahibi Türkiye’ye dair özel bir dosya da bulunuyor. Raporda Türkiye’de yaşanan aşırı sıcakların, büyük ölçüde iklim değişikliğinden kaynaklandığı belirtiliyor. Türkiye’de 2021-2025 arasında sıcak hava dalgasının etkili olduğu günlerin %87’sinin, iklim değişikliğinin olmadığı bir senaryoda yaşanmayacağı hesaplanıyor.
İklim değişikliği nedeniyle orman yangınları, kuraklık olayları ve toz fırtınaları artıyor ve şiddetleniyor. 2021-2025 yılları arasında Türkiye topraklarının %70’i, en az bir ay boyunca aşırı kuraklık yaşadı. Bu oran, 1981-1990 yılları arasında %15’ti.
Orman yangınlarının sebep olduğu hava kirliliğinin 2021-2025 yılları arasında senede 4,200 ölüme sebep olduğu da hesaplanıyor. Bu sayı, 2003-2013 yılları arasında senede 3,500 olarak hesaplanıyordu.
Aşırı sıcaklar nedeniyle yaşanan iş gücü kaybının değerinin 2025 yılında 2.6 milyar dolar olduğu ve kayıpların %45’inin tarım sektöründe yaşandığı belirtiliyor. 2016-2025 yılları arasında aşırı sıcaklar nedeniyle kaybedilen iş saatleri, 1990’lara kıyasla %35 daha yüksek.
Türkiye’ye dair politika belgesindeki ilk öneri, halk sağlığını korumak ve hava kalitesini iyileştirmek için, Türkiye’nin iklim hedefleriyle tutarlı ve sektör çalışanları ile ailelerini mağdur etmeyen bir kömürden çıkış planının hazırlanması. Kömür yakılmasının ciddi bir sağlık yükü oluşturduğunu ve bu yükün toplumun farklı kesimlerini eşitsiz biçimde etkilediğini vurgulayan belgeye göre Türkiye’de elektrik santrallarının neden olduğu hava kirliliğine bağlı erken ölüm sayısı 2016’dan 2022’ye %18 artarak 9.500’e yükseldi.
Halk Sağlığı Uzmanları Derneği (HASUDER) ayrıca iklim değişikliğinin sağlık etkilerine dair kırılganlık ve risk değerlendirmeleri içeren bir Ulusal İklim ve Sağlık Eylem Planı hazırlanmasını ve mevcut ulusal erken uyarı ve müdahale sistemlerine sağlık boyutunu da entegre edecek Bütünleşik Bir İklim ve Sağlık Erken Uyarı ve Müdahale Sistemi’nin kurulmasını öneriyor.
