Ayvalık Adaları Tabiat Parkı’ndaki koralijen habitatları ve mercanları inceleyen bilim insanları, alanın balıkçılık, kirlilik ve iklim değişikliği gibi baskılar nedeniyle etkin bir şekilde korunamadığını ortaya koydu.
İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Deniz ve İçsu Kaynakları Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Nur Eda Topçu Eryalçın ve ekibi, Ayvalık Adaları Tabiat Parkı’ndaki koralijen habitatları inceleyen bir araştırma gerçekleştirdi. Bilim insanları, parkta 2 yıl boyunca 9 farklı noktada düzenli dalışlarla habitatı inceledi. Çalışmada, 30-42 metre derinlikte yapılan dalışlardan elde edilen görüntülerin analizinde toplam 82 tür tespit edildi.
Araştırmaya göre, çalışma yapılan alanlar biyolojik çeşitlilik açısından zengin olmasına rağmen etkin şekilde korunamıyor. En yaygın canlı gruplarını süngerler ve algler oluştururken bazı bölgelerde habitat yapısının bozulduğu gözlemlendi.
Koruma statüsüne rağmen insan faaliyetlerinin etkisi sürüyor. Balıkçılık, çapa atma, dalış turizmi ve kirlilik gibi unsurlar habitat üzerinde baskı oluşturuyor, bazı bölgelerde tortu oranı sağlıklı kabul edilen seviyelerin üzerine çıkıyor. İklim değişikliği, deniz suyu sıcaklıklarındaki artış ve kirlilik koralijen habitatlar üzerindeki baskıyı artırıyor.
“Doğu Akdeniz’de Gorgonların Yoğun Orman Oluşturduğu Alanlar Çok Ender”
Eryalçın, AA muhabirine Ayvalık’ın Doğu Akdeniz’de nadir görülen gorgon mercan topluluklarına ev sahipliği yaptığını, bu nedenle bölgenin bilimsel açıdan öncelikli çalışma alanlarından biri olduğunu söyledi.
Ayvalık’ın hem koralijen habitatlar hem de gorgon mercan ormanları açısından öne çıktığını vurgulayan Eryalçın, “Doğu Akdeniz’de gorgonların yoğun orman oluşturduğu alanlar çok ender. Ayvalık bu açıdan son derece zengin. Türkiye’de de koralijen üzerine çalışmalar oldukça sınırlı. Bu yüzden en uygun alanlardan biri burasıydı” ifadesini kullandı.
Eryalçın, koralijen habitatların yapısına ilişkin şu bilgileri verdi: “Bunlar bildiğimiz yeşil yosunlar değil, pembe, kırmızı, turuncu renklerde, sert yapılı canlılar. Bu yapıların üzerine birçok tür yerleşiyor. Tıpkı bir yağmur ormanı gibi düşünebilirsiniz. Nasıl ağaçlar ormanın temelini oluşturuyorsa, burada da kalkerli algler aynı rolü üstleniyor. Birçok canlı için barınak, üreme ve yavru büyütme alanı sağlıyor. Aynı zamanda karbon yutağı özelliği de taşıyor”.
“Gorgonların Bulunduğu Alanlarda Tür Çeşitliliği Daha Yüksek”
Gorgonların, habitat kalitesi açısından kritik rol oynadığının altını çizen Eryalçın, “Gorgonlar aslında yumuşak mercanlardır ama ağaç gibi dallanan yapıları vardır. Bu nedenle orman benzeri bir yapı oluştururlar. Bu yapılar diğer türler için koruyucu bir şemsiye görevi görür. Çalışmamızda da gorgonların bulunduğu alanlarda tür çeşitliliğinin daha yüksek, sediment baskısının ise daha düşük olduğunu gördük” diye konuştu.
Araştırmada en dikkat çekici bulgulardan birinin koruma alanındaki yönetim eksikliği olduğunu belirten Eryalçın, “Karasal alanda ciddi bir koruma var, yapılaşma sınırlı, doğa iyi korunuyor. Ama denize baktığımızda aynı şeyi söylemek zor. Denizel alan için net bir yönetim planı yok. Denetim ve yaptırım eksik. Bu nedenle koruma statüsü tek başına yeterli olmuyor” değerlendirmesinde bulundu.
Eryalçın, Avrupa’daki örneklerde deniz koruma alanlarının belirli yöneticiler tarafından aktif şekilde yönetildiğini hatırlatarak Türkiye’de bu yapının net olmadığını aktardı.
Habitat Kalitesini Etkileyen En Önemli Baskı Deniz Tabanında
Çalışmada habitat kalitesini etkileyen en önemli baskının deniz tabanında olduğunu bildiren Eryalçın, “Bu habitatlarda sediment oranının yüzde 5-8’i geçmemesi gerekirken, biz çok daha yüksek değerler tespit ettik. Bu durum habitatın üzerini kaplayarak canlıları olumsuz etkiliyor. Atık sular, körfezdeki kirlilik ve deniz tabanını hareketlendiren balıkçılık faaliyetleri bu duruma neden oluyor olabilir” ifadesini kullandı.
Eryalçın, kıyı yapıları ve inşaat faaliyetlerinin de habitat üzerinde etkili olduğunu belirterek, “Çalışma yaptığımız istasyonlardan birinde, köprü inşaatına bağlı yoğun çökelti nedeniyle koralijen habitatın büyük ölçüde örtüldüğünü gördük. Oysa bu tür zararlar basit önlemlerle, örneğin silt perdeleriyle engellenebilir” dedi.
İklim değişikliğine bağlı etkilerin bölgede yeni yeni gözlenmeye başladığını aktaran Eryalçın, “Batı Akdeniz’de 1999’dan beri toplu ölümler görülüyor. Biz Kuzey Ege’de uzun süre bu etkileri gözlemlemedik. Ancak son izleme çalışmalarımızda ilk kez sıcaklıkla ilişkili olabilecek bir toplu ölüm kaydettik” diye konuştu.
Eryalçın, deniz suyu sıcaklıklarının düzenli ölçülememesinin önemli bir eksiklik olduğuna da dikkati çekti.
İklim krizine karşı habitatların dayanıklılığının artırılması gerektiğinin altını çizen Eryalçın, “İklimi doğrudan kontrol edemeyiz ama yerel baskıları azaltabiliriz. Balıkçılık, kirlilik ve sediment yükü azaltılırsa bu ekosistemler iklim stresine karşı daha dirençli hale gelir” ifadesini kullandı.
Ayvalık Nadir Görülen Gorgon Mercan Topluluklarına Ev Sahipliği Yapıyor
Öte yandan Akdeniz ekosisteminde mercan denildiğinde tropik resiflerden farklı bir yapının söz konusu olduğuna işaret eden Eryalçın, “Bizim denizlerimizde tropik bölgelerdeki gibi geniş resifler oluşturan hermatipik mercanlar yok. Kalkerli iskelet yığabilen tek türümüz taş mercan Cladocora caespitosa ve bu tür de Akdeniz genelinde çoğunlukla tekil koloniler halinde, oldukça sınırlı alanlarda resif benzeri yapılar oluşturuyor” değerlendirmesinde bulundu.
Eryalçın, Akdeniz’de tropikal mercan resiflerinin üstlendiği ekosistem fonksiyonlarının büyük ölçüde iki önemli habitat tarafından sağlandığına dikkati çekerek, bu yapıların birinin deniz çayırları, diğerinin koralijen yapılar olduğunu sözlerine ekledi.
