G77+Çin, fosil yakıtlardan temiz enerjiye geçişin çalışanlar adına adil olması, doğayı koruması ve sosyal adaleti teşvik etmesi amacıyla adil geçiş mekanizması oluşturulması çağrısında bulundu. Gelişmiş ülkeler ise bu talebe sıcak bakmıyor.
BM iklim görüşmelerinde en büyük müzakere bloğunu oluşturan G77 ve Çin, COP30’da adil geçiş mekanizmasının kurulmasını talep etti. G77 olarak bilinen 134 gelişmekte olan ülkeden oluşan grup, Çin ile beraber, mekanizmanın teknik yardım içerebileceğini, uluslararası iş birliğini teşvik edebileceğini ve ülkelerin kömür, petrol ve gazdan daha temiz enerji sistemlerine geçişini adil bir şekilde hızlandırmasına yardımcı olmak amacıyla yeni ortaklıklar yaratabileceğini vurguladı. Müzakere bloğu ayrıca, COP30’un, gelecek yıl COP31’de kabul edilmek üzere 2026’da bir mekanizma geliştirmeyi kararlaştırabileceğini de belirtti.
Climate Action Network’ün adil geçiş konusunda kıdemli danışmanı Anabella Rosemberg, bu adımı “dönüm noktası” olarak nitelendirdi. Geçtiğimiz yıl Azerbaycan’da düzenlenen COP29’da fosil yakıtlardan temiz enerji kaynaklarına adil bir küresel geçişe yönelik bir anlaşmaya varılamaması büyük hayal kırıklığı yaratmıştı.
STK’lar, COP30’daki taleplerinin temeline Belém Eylem Mekanizması’nın oluşturulmasını oturttu. Böyle bir çerçevenin, adil geçiş girişimlerine bir bütünlük kazandırmaya yardımcı olacağını düşünüyorlar. Aktivistler, mekanizmanın ülkelere, yenilenebilir enerjiye geçişte fosil yakıt işçilerini geride bırakmamalarını sağlayacak bir yol ve sürdürülebilir kalkınmayı teşvik etmek için ihtiyaç duydukları bilgi ve desteği sunacağını savunuyorlar.
Ancak Norveç ve İngiltere gibi bazı gelişmiş ülkeler, BM iklim mimarisine yeni bir kurum daha eklenmesine karşı çıkıyor; böyle çabaların zaman ve para gerektirdiğini, bunların da kısıtlı olduğunu iddia ediyorlar.
“Gelişmekte olan Ülkeler Adil Geçiş Planını Tek Başına Hayata Geçiremez”
Rosemberg, Avrupa Birliği, Avustralya ve İsviçre’nin de yeni bir mekanizma oluşturulmasının mevcut düzenlemeleri tekrarlayacağını savunduğunu, ancak bu endişelerin “Taraflar adil geçişi sağlamaya kararlıysa çözülebileceğini” söyledi ve ekledi: “Her Taraf sadece geçişin kritik olduğunu söylüyor, ancak bunu söyleyip sonrasında hiçbir adım atılmıyor” dedi.
Ülkeler COP28’de fosil yakıtlardan “uzaklaşma” kararı almıştı. Ancak o zamandan bu yana, güneş ve rüzgar gibi çok daha ucuz yenilenebilir enerji kaynaklarına rağmen devlet destekli sübvansiyonlarla beraber şirketler petrol, gaz ve kömürden rekor kârlar elde etmeye devam etti. Yanı sıra sera gazı emisyonları da tarihi zirvesine ulaştı.
Fosil Yakıtların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması Girişimi’nin stratejik danışmanı Harjeet Singh, Dubai’deki COP’ta fosil yakıtlardan “uzaklaşma” sözü verildiğini hatırlatırken, “Belém bu planı hayata geçirmeli. Bu olmadan, adil geçiş boş bir söylem olarak kalır. Gelişmekte olan ülkeler harekete geçmeye hazır ancak bu vizyonu tek başlarına hayata geçiremezler. Gerçek finansmana, teknolojiye ve kapasiteye ihtiyaçları var, daha fazla borca değil. Top gelişmiş ülkelerde. Ertelemeyi bırakmanın zamanı geldi” diye konuştu.
