Başta Suud Arabistan ve Rusya’dan olmak üzere büyük petrol şirketleri, analizlere göre tüketicilerden saatte 30 milyon dolar gibi devasa savaş kârları elde ediyor. Bu şirketlerin 2026 sonuna kadar fazladan 234 milyar dolar kazanması bekleniyor.
Yeni bir analiz, dünyanın en büyük 100 petrol ve gaz şirketinin, İran’daki ABD-İsrail savaşının ilk ayında “hak edilmemiş” kâr olarak saat başına 30 milyon dolardan fazla gelir elde ettiğini ortaya koydu. The Guardian için yapılan analize göre, Saudi Aramco, Gazprom ve ExxonMobil bu kazançtan en çok yararlananlar arasında yer alırken, bu durum, iklim eylemine karşı çıkan önemli aktörlerin kazanç sağlamaya devam ettiğini gösteriyor.
Savaş nedeniyle Mart ayında petrol fiyatları varil başına ortalama 100 dolar seviyesine çıkmıştı. Bu da şirketler için yalnızca o ay yaklaşık 23 milyar dolarlık beklenmedik kâr anlamına geliyor. Petrol ve gaz arzının savaş öncesi seviyelere dönmesi aylar sürecek. Dolayısıyla fiyatların bu seviyede kalması durumunda, enerji sektörü üzerine analiz ve danışmanlık hizmeti sunan bağımsız bir araştırma şirketi olan Rystad Energy’e dayanan verilere göre, şirketlerin yıl sonuna kadar toplam 234 milyar dolar kâr elde etmesi bekleniyor.
Bu aşırı kârlar, araçlarının benzin deposunu doldurmak ve evlerini ısıtmak için yüksek fiyatlar ödeyen sıradan insanların cebinden çıkıyor. Bir yandan da işletmeler artan enerji maliyetleriyle karşı karşıya kalıyor. Birçok ülke de, tüketicileri korumak için yakıt vergilerini düşürmüş durumda.
Petrol ve gaz şirketlerinin bu savaş kaynaklı kârlarına yönelik “beklenmedik kâr vergisi” uygulanması yönünde baskı artıyor. Avrupa Komisyonu Almanya, İspanya, İtalya, Portekiz ve Avusturya maliye bakanlarının bu yöndeki talebini değerlendiriyor. 4 Nisan tarihli mektupta, bu tür bir verginin özellikle tüketicilere geçici destek sağlanmasını mümkün kılacağı, enflasyonu kontrol altına alacağı ve kamu bütçelerine ek yük getirmeden uygulanabileceği ifade edildi. Nitekim savaşın başlamasından bu yana Avrupa Birliği’nin fosil yakıt faturası 22 milyar euro arttı.
Kârlarına Kâr Eklediler
Saudi Aramco açık ara en büyük kazanan konumunda. Petrol fiyatlarının varil başına ortalama 100 dolar seviyesinde kalması halinde, şirketin 2026’da savaş kaynaklı kârının 25,5 milyar dolara ulaşacağı tahmin ediliyor. Bu rakam, çoğunluğu devlete ait olan Suudi şirketinin zaten alışılmış yüksek kârlarının üzerine ekleniyor. Suudi Arabistan ise onlarca yıldır uluslararası iklim eylemlerini engelleme ve geciktirme çabalarına öncülük ediyor.
Gazprom, Rosneft ve Lukoil adlı 3 Rus şirketi ise yıl sonuna kadar İran bağlantılı savaş kârlarından toplamda 23,9 milyar dolar elde edebilecek. ExxonMobil de petrol fiyatının 100 dolar seviyesinde kalması halinde 2026’da 11 milyar dolarlık “hak edilmemiş” savaş kârı elde edecek. Shell için bu rakam 6,8 milyar dolar olacak. Yanı sıra savaş başladıktan sonraki ayda artan hisse fiyatlarıyla bu şirketlerin piyasa değerleri de ciddi biçimde yükseldi. ExxonMobil’in değeri 118 milyar dolar, Shell’in ise 34 milyar dolar arttı. Chevron’un da savaş kaynaklı 9,2 milyar dolar ek kâr elde etmesi bekleniyor.
Yükselen petrol ve gaz fiyatları, Birleşmiş Milletler İklim Şefi Simon Stiell’in Mart ortasında şu uyarıyı yapmasına neden olmuştu: “Fosil yakıtlara bağımlılık, ulusal güvenliği ve egemenliği zayıflatıyor; yerine bağımlılık ve artan maliyetler getiriyor.”
Bedelini Sıradan İnsanlar Ödüyor
Savaşla elde edilen bu kârlar, petrol ve gaz sektörünün onlarca yıldır son derece kârlı bir alan olmasına ekleniyor. Sektör, son yarım yüzyılda her yıl ortalama 1 trilyon dolar saf kâr elde etti. Ayrıca fosil yakıt sektörü, Uluslararası Para Fonu verilerine göre, 2022’de toplam 1,3 trilyon dolara ulaşan doğrudan sübvansiyonlardan da yararlanıyor.
Çevre, insan hakları ve yolsuzluk konularında araştırmalar yapan uluslararası bir sivil toplum kuruluşu olan Global Witness’ten Patrick Galey ise durumu şöyle değerlendirdi:
“Küresel kriz anları, petrol devleri için rekor kârlara dönüşmeye devam ederken sıradan insanlar bunun bedelini ödüyor. Hükümetler fosil yakıt bağımlılığını bırakmadığı sürece, hepimizin harcama gücü güçlü liderlerin keyfine bağlı kalacak.”
Tahmini savaş kârları, küresel petrol ve gaz sahalarına ilişkin ayrıntılı verileri, haberleri ve analizleri birleştirerek talebi de hesaba katıyor ve her sahadan ne kadar üretim yapılabileceğini öngörüyor. Beklenmedik savaş kârları ise, petrolün varil başına ortalama 100 dolar olduğu Mart ayındaki serbest nakit akışının, İran savaşı öncesinde 70 dolar olan fiyatla karşılaştırılmasıyla hesaplandı. Bu veriler; vergiler, telifler ve sermaye ile işletme giderleri düşüldükten sonraki tahmini “üretim” kârını ifade ediyor.
Konu hakkında Saudi Aramco, Shell ve TotalEnergies yorum yapmayı redderken, ExxonMobil, Chevron, Gazprom, Petrobras ve ADNOC ise yorum taleplerine yanıt vermedi.
