Bilim insanları yeni bir analizle, “olumlu eşik noktalarına” ulaşma ihtimali en yüksek iklim çözümlerini açıkladı. Bunlar arasında temiz elektriğe küresel geçiş öne çıkarken, bu geçişin hava kirliliğinin azaltılmasına, atıkların azaltılmasına ve okyanusların canlandırılmasına yardımcı olacak bir “ilerleme zincirini” tetikleyebileceğine dikkat çekildi.
Değişim yaratma ihtimali en güçlü çözümleri değerlendiren yeni bir rapor, temiz elektriğe yönelik hızlı bir küresel dönüşümün, iklim krizinin gezegende yol açtığı hasarı onarma yönünde bir “ilerleme zincirini” tetikleyebileceğini ortaya koyuyor. Analiz, sürdürülebilir bir teknoloji ya da uygulamanın giderek daha ucuz, yaygın veya politik açıdan daha fazla kabul görmesini sağlayan ve böylece ilerlemenin kendi kendini besleyen bir sürece dönüşmesine olanak tanıyan eşikler olarak tanımlan “olumlu eşik noktaları” üzerine odaklanıyor.
Exeter Üniversitesi tarafından küresel ölçekte faaliyet gösteren bağımsız bir çevre ödülü ve platformu olan Earthshot Ödülü ile birlikte hazırlanan rapor, temiz elektriğe geçişi “en yüksek kaldıraç etkisine sahip” dönüşüm olarak tanımlıyor. Bunun nedeni ise güneş ve rüzgâr enerjisinin ucuzlamasının enerji sektörünün çok ötesinde değişimleri hızlandırabilmesi. Temiz elektrik; elektrikli araçların, ısı pompalarının ve daha temiz sanayi süreçlerinin ekonomik açıdan daha cazip hale gelmesini sağlarken, hava kirliliğini azaltıyor ve yenilenebilir elektriğe yönelik talebi daha da artırıyor.
Rapor, 1990’lardan bu yana iklimdeki eşik noktalarını araştıran ve Exeter Üniversitesi’ndeki iklim ve biyolojik çeşitlilik krizleri gibi küresel sorunlara yönelik sistem temelli ve dönüştürücü çözümler geliştirmeye odaklanan Global Systems Institute’ın kurucu direktörü Prof. Tim Lenton’ın çalışmalarını temel alıyor.
Olumlu Eşik Noktaları 5 Temel Çevresel Hedefe Uygulandı
Exeter Üniversitesi’nin Global Systems Institute’ında görev yapan ve özellikle olumlu eşik noktaları üzerine çalışan Dr. Steven R. Smith, “Şu anda yaşadığımız temiz enerji zinciri, bundan yalnızca 10 yıl önce herhangi birinin beklediğinden çok daha fazlasını gerçekleştiriyor” yorumunda bulundu. Smith’e göre güneş ve rüzgar enerjisi, çok sayıda büyük pazarda olumlu eşik noktalarını şimdiden aşmış durumda. Artan kurulumlar maliyetleri düşürdü, yatırımları çekti ve daha fazla büyümeyi beraberinde getirdi.
Son rapor ise eşik noktaları biliminin yöntemlerini, doğanın korunması, havanın temizlenmesi, okyanusların canlandırılması, atıkların azaltılması/ortadan kaldırılması ve iklim kriziyle mücadele gibi 5 çevresel hedef kapsamında 51 adet öncelikli alana uyguladı. Smith, olumlu eşik noktalarının, buz tabakalarının çökmesi veya mercan resiflerinin yok olması gibi tehlikeli iklim eşiklerinin yararlı karşılığı olarak düşünülebileceğini belirterek, “Eşik noktaları bizim lehimize de çalışabilir” dedi. Nitekim güneş ve rüzgar enerjisi ile elektrikli araçların hızla yaygınlaşmasının yanı sıra bazı doğal sistemlerin toparlanmaya başlaması, kritik bir eşiğe ulaşıldığında olumlu değişimin hız kazanabileceğini gösteriyor.
Ancak temiz enerjiye geçiş, özellikle daha zengin ekonomilerde yavaş ilerleyen planlama süreçleri ve elektrik şebekelerinin genişletilmesindeki gecikmeler, dünyanın diğer bölgelerinde ise ciddi bir yatırım eksikliği nedeniyle sekteye uğruyor. Rapora göre Afrika, dünyanın en iyi güneş enerjisi kaynaklarının %60’ına sahip olmasına rağmen küresel temiz enerji yatırımlarının %2’sinden daha azını alıyor.
Küresel Emtia Pazarları Uyumlu Hale Getirilirse Çok İşe Yarayacak
Analizde atıfta bulunulan araştırmalar, temiz enerji, ulaşım ve ısınmayı destekleyen eşgüdümlü politikaların, bu sektörlerdeki eşik noktalarının 2 ile 8 yıl daha erken ortaya çıkmasını sağlayabileceğini gösteriyor. Yanı sıra küresel emtia tedarik zincirlerinin dönüştürülmesi de yüksek etki yaratabilecek bir başka müdahale alanı olarak öne çıkıyor. Sığır eti, soya, palm yağı, kereste, kakao ve kahve gibi emtiaların ticaretini görece az sayıda şirket, banka ve düzenleyici kurum kontrol ediyor. Bu ürünlerin tamamı, dünyadaki tropikal ormansızlaşmanın önemli bir bölümünün temelinde yer alıyor.
Rapor, Avrupa Birliği, Çin, Birleşik Krallık ve ABD gibi büyük pazarların politikalarını uyumlu hale getirmesi, ormansızlaşmayla bağlantılı olmayan ürünleri küresel norm haline getirebileceğini öngörüyor.
Dr. Smith ayrıca metan emisyonlarının azaltılmasını, küresel ısınmanın seyrini değiştirmenin en hızlı yollarından biri olarak gösterdi. Metan, bugüne kadar yaşanan ısınmanın yaklaşık %30’undan sorumlu, ancak atmosferde yalnızca yaklaşık 12 yıl kalıyor.
Smith, “Metan azaltımı, tepe noktadaki ısınmayı sınırlamak için elimizdeki en hızlı kaldıraçlardan biri” dedi. Uydular ve dronlar artık daha önce görünmeyen metan sızıntılarını tespit edebiliyor. Bu da görece düşük maliyetli müdahalelerin, on yıl içinde sıcaklıkların izleyeceği seyri etkileyebilmesine olanak sağlıyor.
Dönüşüm için gerekli iklim finansmanı sorununa da değinen Dr. Smith şunları söyledi:
“Doğayı korumaya yatırılan her 1 sterline karşılık, onu tahrip etmeye 30 sterlin harcanıyor. Dolayısıyla bu bir siyasi tercih gibi duruyor. Mesele finansman eksikliği değil, finansmanın nerede kullanılacağına dair tercihte bulunmak.”
