Yeni yayımlanan bir rapora göre, aralarından JPMorgan Chase’in de bulunduğu dünyanın en büyük 65 bankası, küresel sıcaklık artışını sınırlama hedefleriyle bağdaşmayan finansman kararları almaya devam ediyor. Rapor, bu bankaların 2025 yılında fosil yakıt şirketlerine 906 milyar dolar aktardığını ortaya koydu.
Dünyanın en büyük bankaları geçen yıl fosil yakıt sektörüne 906 milyar dolar finansman sağladı. Yeni bir rapora göre bu; kömür, petrol ve gaz üretimini yıllarca daha sürdürmeye mecbur bırakan yatırımlarda “akıl almaz” bir artış anlamına geliyor. Üstelik bu durum dünya giderek daha fazla ısınmaya devam ederken gerçekleşiyor.
Yeni analizin arkasındaki çevre örgütleri koalisyonuna göre, fosil yakıtlara yönelik yeni kredilerdeki bu sıçrama, 2024’e kıyasla 64 milyar dolar ya da yaklaşık %8’lik bir artış ve dünyanın en büyük 65 bankasının, küresel sıcaklık artışını sınırlamayı amaçlayan uluslararası anlaşmalarla bağdaşmayan kararlar aldığı anlamına geliyor.
Fosil yakıt sektörüne verilen banka kredileri ve finansmanını inceleyen uluslararası bir sivil toplum koalisyonu tarafından hazırlanan ve yıllık olarak yayımlanan İklim Kaosunu Finanse Etmek (Banking on Climate Chaos) adlı rapora göre, JPMorgan Chase bir kez daha dünyanın en büyük fosil yakıt finansörü oldu. Banka, geçen yıl sektöre 58 milyar dolar aktardı ve bu miktar 2024’e göre %13’lük bir artış anlamına geldi.
Geçen yıl fosil yakıtlara en yüksek ikinci finansmanı sağlayan banka Bank of America olurken, onu Japon bankaları MUFG ve Mizuho Financial Group izledi. Bir diğer ABD bankası olan Citigroup ise ilk beşi tamamladı. Sekizinci sıradaki Barclays ise listede en üst sırada yer alan İngiliz bankası oldu.
Paris Anlaşması’ndan Bu Yana 8,7 Trilyon Dolar Aktarıldı
Raporun hazırlanmasına katkı sunan gruplardan biri olan Yağmur Ormanları Eylem Ağı’nın (Rainforest Action Network) politika analisti Caleb Schwartz, raporun sonuçları hakkında şunları söyledi: “Geçen yıl, tarihsel finansman rakamlarında sürekli bir düşüş görmeyi umduğumuz ilk yıldı. Ancak bunun yerine bir artış gördük ve bu eğilim bu yıl da devam ediyor. Bu nedenle endişe verici bir tabloyla karşı karşıyayız.”
Fosil yakıt kredileriyle ilgili soruları yanıtlayan JPMorgan Chase sözcüsü ise raporun tersine “Verilerimizin, üçüncü tarafların tahminlerinden daha kapsamlı ve daha doğru biçimde faaliyetlerimizi yansıttığına inanıyoruz” diyerek grubun faaliyetlerini savundu.
2015 yılında ülkeler, Paris İklim Anlaşması kapsamında, küresel ısınmanın sanayi öncesi döneme göre 1,5 dereceyi aşmasını önlemek için çaba göstermeyi kabul etmişti. Ancak Paris Anlaşması’ndan bu yana dünyanın en büyük bankaları; daha fazla kömür, petrol ve gaz çıkarılması için fosil yakıt sektörüne toplam 8,7 trilyon dolar aktardı.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından petrol ve doğalgaz fiyatlarının küresel ölçekte yükselmesiyle birlikte, dünyanın en büyük fosil yakıt şirketlerinden bazıları bu yıl kârlarında büyük artışlar bildirdi.
Bu yılki raporun editörlerinden iklim ve enerji uzmanı Niko Lusiani ise şöyle konuştu: “Fosil yakıt sektörünün mevcut devleri sessiz sedasız sahneden çekilmiyor. Tam tersine, giderek daha kırılgan, daha güvenilmez ve daha riskli hale gelen bir enerji sistemini büyütmek için yatırımlarını artırıyorlar.”
Altı Büyük Finans Merkezi Fosil Yakıt Finansmanının Motoru Oldu
Yeni rapora göre fosil yakıt finansmanı giderek daha az sayıda büyük finans kuruluşunda yoğunlaşıyor. Çevre örgütlerinin “kirli düzine” olarak adlandırdığı bankalar, sektörün aldığı tüm finansmanın %40’ından sorumlu. Fosil yakıt finansmanının neredeyse tamamı ise ABD, Kanada, Japonya, Çin, Birleşik Krallık ve Avrupa Birliği kaynaklı finans merkezlerinden geldi.
Dünyanın en büyük 65 bankasından 26’sı geçen yıl fosil yakıt finansmanını azaltırken, Avrupa bankaları BNP Paribas, UBS ve La Caixa en büyük azaltımları gerçekleştiren kurumlar oldu. Buna rağmen büyük petrol ve gaz şirketleri finansman sıkıntısı yaşamadı. En büyük bankalar, mevcut fosil yakıt sahalarının genişletilmesi için geçen yıl 508 milyar dolar finansman taahhüdünde bulundu. Bu rakam, 2024’e göre %27’lik bir artış anlamına geldi. 2025 yılında en fazla borçlanan şirketler ise üç ABD’li petrol ve gaz işletmesi olan Venture Global, Enbridge ve Energy Transfer oldu.
Geçen yıl, bankaların kredi faaliyetlerini 2050 yılına kadar net sıfır emisyon senaryosuyla uyumlu hale getirmeyi amaçlayan ve Birleşmiş Milletler destekli bir girişim olan Net-Sıfır Bankacılık İttifakı da çok sayıda önemli üyenin ayrılmasının ardından fiilen dağılmış durumda.
