2025 yılında küresel ısınmanın da katkısıyla, Kaliforniya, Kanada, Güney Kore ve Avrupa gibi daha zengin bölgelerde “mega yangınlar” yaşandı. Ancak özellikle Afrika’nın bazı bölgelerinde tarım uygulamalarındaki değişiklikler, yangınların küresel ölçekte toplam olarak azalmasına katkıda bulundu.
Yeni bir araştırmaya göre, 2025 yılında dünyanın daha zengin bölgelerinde yıkıcı orman yangınları etkili olurken, küresel ölçekte yangınlardan etkilenen toplam alan azaldı.
Farklı ülkelerden yangın ve iklim uzmanlarından oluşan bir ekip tarafından hazırlanan ve bilim dergisi Nature Reviews Earth & Environment’ta yeni yayımlanan Wildfires in 2025 (2025’te Orman Yangınları) adlı araştırma çarpıcı veriler ortaya koydu. Geçen yıl Kaliforniya, Kanada, Avrupa ve Güney Kore’de meydana gelen felaket niteliğindeki yangınlar can kayıplarına, evlerin yıkılmasına ve işlerin kaybedilmesine yol açtı. Ancak araştırmaya göre, yangınlardan zarar gören 335 milyon hektarlık alan, 2002’den bu yana görülen en düşük ikinci seviye oldu. Bunun başlıca nedeni, Afrika’da tarım alanlarının genişlemesiyle arazilerin parçalanması ve bunun da geniş savan yangınlarının yayılmasını engellemesi olarak gösterildi.
2025’te yaşanan felaketler arasında, İskoçya’da 100 bin hektardan fazla alanı kül eden bir “mega yangın” da yer aldı. Bu yangın, Birleşik Krallık’ın yanmış alan rekorunu kırmasına katkıda bulundu. Ayrıca Los Angeles’taki Palisades ve Eaton yangınları, ABD tarihinin en yıkıcı yangınları arasında sayıldı.
İspanya ve Portekiz’de rekor düzeydeki yangınlar yarım milyon hektardan fazla alanı yakıp kül ederken, Güney Kore ise kayıtların tutulmaya başlanmasından bu yana en büyük ve en ölümcül orman yangını sezonunu yaşadı.
Sakin Bir Yangın Yılı Bile Yıkıcı Oldu
Araştırmaya göre, 2025 yılında hava olaylarından kaynaklanan sigortalı zararların %38’inden fazlası yangınlardan kaynaklandı. Araştırmanın başyazarı olan iklim bilimci Matthew Jones ise şunları söyledi:
“2025, küresel ölçekte ‘sakin’ sayılabilecek bir yangın yılının bile ne kadar yıkıcı olabileceğini gösteriyor. Toplam yanan alan ile gerçek dünyadaki etkiler arasında giderek büyüyen bir kopukluk görüyoruz.”
Arazi kullanımındaki değişiklikler nedeniyle orman yangınları geçmişe kıyasla gezegenin daha küçük bir bölümünü yakıyor. Ancak bir yandan devam eden küresel ısınma, yangınların yayılması için daha elverişli koşullar yaratıyor ve araştırmacıların “yaban alanı-kentsel alan arayüzü” dediği, insanların en fazla risk altında olduğu bölgelerde tehlikeyi artırıyor. Bu bölgeler, yerleşim alanları ile ormanlık veya doğal alanların iç içe geçtiği sınır bölgelerinden oluşuyor.
Araştırmacılar, Güney Kaliforniya ve Güney Kore’de kuvvetli rüzgârlar ile kurumuş bitki örtüsünün yangınları yoğun nüfuslu bölgelere taşıdığını, bunun da “olağanüstü can kayıplarına, kitlesel tahliyelere ve büyük altyapı zararlarına” yol açtığını belirledi. Akdeniz bölgesinde ise kuraklık ve aşırı sıcaklar, Portekiz’den Türkiye’ye kadar uzanan bölgelerde şiddetli yangınları körükledi.
Toplam Yangında Azalma Karbondioksit Emisyonlarını da Düşürdü
Araştırmada yer almayan, Alicante Üniversitesi’nden uygulamalı matematikçi David Garcia ise şunları söyledi:
“Bu koşullar yangınların çıkmasına neden olmaz. Ancak bir yangın meydana geldiğinde, normalden daha yanıcı bir malzemeyle karşı karşıya kalırız çünkü bitki örtüsü daha kurudur. Ayrıca alevleri körükleyen rüzgâr koşulları da vardır. Bu durum büyük yangınların ortaya çıkma olasılığını artırır.”
Garcia’nın geçen yıl ortak yazarı olduğu bir başka çalışma da, Portekiz ve İspanya’daki yangınları besleyen aşırı hava koşullarının, iklim krizinin etkisiyle 39 kat daha olası hale geldiğini ortaya koydu. Nitekim Garcia, gezegenin ısınmaya devam etmesi halinde büyük ölçekli yangınların da artmaya devam edeceğine dikkat çekti.
Bununla birlikte Kanada’da, aşırı orman yangını kaynaklı emisyonlar üst üste üçüncü yıl da rekor düzeyde gerçekleşti. 2023’ten bu yana Kuzey Amerika’nın ormanları yaklaşık 4 milyar ton karbondioksit salımı yaptı. Bu miktar, önceki 15 yıllık dönemin toplam emisyonunu aşmış durumda.
Orman yangınlarından çıkan duman yalnızca gezegeni ısıtmakla kalmıyor, içerdiği kirleticiler nedeniyle çok sayıda insanın kirli hava solumasına bağlı olarak yaşamını yitirmesine de neden oluyor. Eylül ayında yayımlanan bir araştırmaya göre, 2023 yılında Kanada’daki orman yangınlarının yaydığı zehirli parçacıklar 82 bin kişinin ölümüne yol açtı. Duman, ABD, Avrupa ve Afrika’daki şehirleri bile boğucu bir sis tabakası altında bıraktı.
