Birleşmiş Milletler, Nisan ayında büyümenin ötesine geçen yoksulluğu ortadan kaldırmaya yönelik yol haritasını açıklamaya hazırlanırken, kurumun bu konudaki önde gelen uzmanı Olivier De Schutter, küresel ekonominin, “aşırı zenginlerin savurgan arzularına” boyun eğmeyi bırakması gerektiğine dikkat çekti. De Schutter bunun yerine, artan eşitsizlik ve ekolojik çöküş krizleriyle mücadele edebilmek için yeni bir ekonomik gündeme ihtiyaç olduğunu belirtti…
Birleşmiş Milletler’in (BM) aşırı yoksulluk ve insan hakları özel raportörü Olivier De Schutter, küresel ekonominin aşırı zenginler yerine dünya genelindeki sıradan insanlara hizmet edecek şekilde yeniden düzenlenmesinin artık bir zorunluluk olduğunu ifade etti.
De Schutter, siyasetçilerin yalnızca dünyanın en zengin bireyleri ve şirketlerinin kârlarını artıran ve tüketim taleplerine hizmet eden “toplumsal ve ekolojik açıdan yıkıcı büyümeye” öncelik vermeyi bırakması gerektiğini belirtti. Bunun yerine, artan eşitsizlik, ekolojik çöküş ve yeniden yükselişe geçen aşırı sağ siyaset gibi iç içe geçmiş krizlerle mücadele etmek için yeni bir ekonomik gündeme ihtiyaç olduğunu belirterek şunları söyledi:
“Elde ettiğimiz kıt kaynaklar, aşırı zenginlerin savurgan arzularına hizmet etmek yerine, yoksulluk içindeki insanların temel ihtiyaçlarını karşılamaya ve toplumsal değer üreten alanlara öncelik vermek için kullanılmalıdır.”
De Schutter, sınırlı kaynaklarını sosyal konut yerine büyük malikâneler inşa etmeye ya da toplu taşıma sistemleri yerine güçlü otomobiller üretmeye öncelik veren bir ekonominin “son derece verimsiz” olduğunu ve “düşük gelirli insanların temel ihtiyaçlarını karşılamada kaçınılmaz olarak başarısız olacağını” söyledi.
De Schutter, Nisan ayında yayımlanacak “büyümenin ötesinde yoksulluğu ortadan kaldırmaya yönelik yol haritasının”, BM ajanslarını, akademisyenleri, sivil toplum kuruluşlarını ve sendikaları bir araya getiren gayri resmi bir “büyümenin ötesi koalisyonunun” çalışmasının ürünü olduğunu da sözlerine ekledi.
Eşitsizlikle Mücadele İçin Kalıcı Bir BM Organı Önerisi
Yol haritasının amacı, yoksullukla mücadelede hükümetlerin, çok taraflı kurumların ve kalkınma ajanslarının sahip oldukları politika seçeneklerini genişletmek. Değerlendirilen adımlar arasında evrensel temel gelir, iş güvencesi programları, borçların silinmesi ve aşırı servet vergisi bulunuyor.
De Schutter, yol haritasının iki başka girişimle aynı zamana denk geleceğini özellikle vurguluyor. Bunlardan biri, BM Genel Sekreteri Antonio Guterres tarafından başlatılan ve ekonomik başarının temel ölçütü olarak GSYH’nin yerine neyin geçebileceğini inceleyen çalışma. Diğeri ise küresel eşitsizlik üzerine, önde gelen ekonomist Joseph Stiglitz liderliğindeki G20 bağımsız uzmanlar panelinin hazırladığı ikinci rapor.
De Schutter, BM içinde birçok kişinin yıllardır “büyümenin ötesine geçmenin zorunluluğuna” ikna olduğunu, ancak büyümeyi sorgulamanın hâlâ bir tabu olduğunu” söyledi. Ona göre bu durum gelecek ay değişebilecek. Yol haritası ve diğer girişimler, kamuoyunda tanınmış isimlerin büyüme konusundaki görüşlerini daha açık biçimde ifade etmelerine olanak tanıyabilecek.
Bu sürecin bir parçası olarak De Schutter, eşitsizlikle mücadeleyi denetlemek üzere kalıcı bir BM organı kurulması çağrısında da bulundu. Bu organın amacı, “ekonominin baştan itibaren yeniden dağıtımcı ve sürdürülebilir olacak şekilde tasarlanmasını; yıkıcı büyümeyi teşvik edip ardından yarattığı tahribatı telafi etmeye çalışmak yerine bunu önlemesini” sağlayacak bir dizi önlemi gözetmek olacak.
De Schutter, bu yeni yapının 1988’de kurulan ve iklim kriziyle mücadelede uluslararası çabaları koordine eden Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (Intergovernmental Panel on Climate Change –IPCC) gibi çalışabileceğini söyledi.
Gelişmekte Olan ve Yoksul Ülkeler Yıkıcı Bir Büyüme Modeli İzliyorlar
De Schutter, 2020’de BM özel raportörü olarak atanmasından bu yana onlarca düşük gelirli ve gelişmekte olan ülkeyi ziyaret ettiğini ve bu ülkelerin yıkıcı bir büyüme biçimini önceleyen ekonomik modele sıkışıp kaldıklarını söyledi. Bunun sonucunun da çoğu zaman ekolojik yıkım, düşük ücretler ve asgari düzeyde yatırım ya da refah olduğuna da dikkat çekerek ekledi:
“Bu ülkelerde küresel piyasalardan değil, iç talepten beslenen bir büyümeye ihtiyacımız var. Kuzey-Güney eksenli küresel tedarik zincirleri yerine bölgesel entegrasyonu, Güney-Güney ticaretini teşvik etmeliyiz. İnsanların yoksulluktan çıkabilmesi için onların ihtiyaçlarını öncelemeliyiz. Onları aşırı zenginlerin taleplerini önceleyen bir sistemin içine hapsolmaktan kurtarmalıyız.”
Daha zengin ve gelişmiş ülkeler için ise De Schutter, gelecek ay açıklanacak yol haritasının “kamu hizmetleri ve sosyal korumaların”, ekonominin geneline yayılan ayrım gözetmeyen büyümeye dayanmak yerine, servetin ve yıkıcı ekonomik faaliyetlerin vergilendirilmesiyle nasıl finanse edilebileceğini ortaya koyacağını söyledi.
De Schutter ayrıca, Nisan ayında açıklanacak önerilerin önde gelen ekonomistler ve akademisyenler, BM organları, sendikalar ve sivil toplum kuruluşları tarafından desteklendiğini de belirerek, “2030 sonrası gündem için gezegenin sınırlarını sosyal adaletle ve yoksulluk ile eşitsizlikle mücadeleyle uzlaştıran uygulanabilir bir alternatif sunma konusunda gerçekçi bir fırsat var. Mesele bu. Eğer bunu başaramazsak, aşırı sağ popülistler kendi gündemlerini dayatacaktır” dedi.
