Fosil Yakıtların Ötesi Ağı’ndan Duygu Kutluay, Türkiye’de de Avrupa’daki gibi benzer şebeke kapasite sorunları yaşandığına dikkat çekerken, “Türkiye’nin enerji bağımsızlığını güçlendirebilmesi için dağıtım sistemlerinin modernize edilmesi, dijitalleşmesi ve planlama süreçlerinin dağıtık enerji kaynakları ile esneklik çözümlerini merkeze alacak şekilde yeniden yapılandırılması kritik önem taşıyor” dedi.
Fosil Yakıtların Ötesi Ağı (Beyond Fossil Fuels) tarafından danışmanlık şirketi AFRY’e hazırlatılan yeni bir rapora göre, sekiz Avrupa ülkesinde 100 milyar euroluk yenilenebilir enerji ve depolama projesi dağıtım şebekesi bağlantı kuyruklarında bekliyor.
Herhangi bir önlem alınmazsa, bu şebeke tıkanıklığı enerji dönüşümünü geciktirecek ve Avrupa’nın fosil yakıtlara olan bağımlılığını artıracak.
2030 yılına kadar yenilenebilir enerji kaynaklarının %70’inden fazlasının enerji dönüşümünün bel kemiği olan dağıtım şebekelerine bağlanması bekleniyor. Ancak Bulgaristan, Çekya, Almanya, Yunanistan, İtalya, Polonya, İspanya ve Büyük Britanya’yı analiz eden rapora göre, Avrupa’nın mevcut kömür ve gaz santralı kapasitesinin yaklaşık %98’ine denk gelen 375 GW’lık yenilenebilir enerji projesi ile 455 GW’lık depolama projesi şebeke kuyruğunda bekliyor.
İletim operatörlerinin yanı sıra, dağıtım sistemi operatörleri, yerel elektrik şebekelerinden doğrudan hanelere, işletmelere ve belediyelere uygun fiyatlı yenilenebilir enerji ve esneklik çözümlerinin ulaştırılmasında başlıca kolaylaştırıcılardır. Ancak dağıtım sistemi operatörleri, enerji dönüşümünün hızına ayak uyduracak şekilde yeni yenilenebilir enerji ve depolama projelerini yeterince hızlı bir şekilde şebekeye bağlamakta zorlanıyorlar. Zayıf yönetişim yapıları ve kapasite kısıtlamaları, ucuz ve temiz enerjinin tüketicilere ulaşmasını engelleyen darboğazlar yaratıyor. Devam eden enerji krizi, dalgalı fosil yakıt piyasalarından mümkün olduğunca çabuk uzaklaşılması ve şebeke bağlantılarının önündeki engellerin kaldırılmasıyla temiz enerjinin yaygınlaştırılmasının hızlandırılması ihtiyacını daha da güçlendiriyor.
Dağıtım şebekesine erişim, hem yeni hem de gelişmiş pazarlarda depolama sistemlerinin yaygınlaştırılması için önemli bir engel oluşturuyor. İncelenen neredeyse tüm ülkelerde, şebekede yer bekleyen depolama kapasitesi ulusal hedeflerin iki ila üç katını aşıyor. Avrupa ülkeleri fosil yakıtların yerini depolama gibi temiz esneklik teknolojileriyle doldurmaya çalışırken, yaşanan gecikmeler; yenilenebilir enerji kaynaklarının kısıtlanması, pahalı yedek güç kaynaklarına bağımlılık ve verimsiz şebeke işletimi yoluyla tüketicilere ve enerji dönüşümüne maliyet yüklüyor.
Politika yapıcılar, düzenleyici kurumlar ve dağıtım şebeke işletmecileri, yönetişim, planlama ve bağlantı süreçlerini iyileştirme yönünde sınırlı adımlar attılar. Halen müzakere aşamasında olan Avrupa Şebeke Paketi, dağıtım şebeke işletmecilerinin karşılaştığı yapısal zorlukları ele alma konusunda yeterince ileri gitmiyor ve sadece iletim düzeyindeki iyileştirmeye odaklanmaya devam ediyor.
Yerel düzeydeki engelleri gidermek için dağıtım şebekesinin dijitalleşmesine ve düzenleyici reformlara çok daha fazla vurgu yapılması gerekiyor. Avrupa çapında daha etkili düzenlemeler olmadan, enerji dönüşümü yavaşlayacak, fosil yakıtların kullanımdan kaldırılması gecikecek ve Avrupa’nın endüstriyel rekabet gücü zayıflayacaktır.
“Bağlantı Kuyruğu Enerji Dönüşümünü Yavaşlatıyor”
Fosil Yakıtların Ötesi Ağı (Beyond Fossil Fuels) Kampanyacısı Duygu Kutluay şöyle konuştu: “Dağıtım şebekeleri, hanehalkı ve işletmelerin daha düşük enerji faturalarından yararlanmasının önünde engel oluşturuyor. Yenilenebilir enerji ve depolama projeleri için bağlantı kuyruklarının giderek sıkışması enerji dönüşümünü yavaşlatırken Avrupa’nın rekabet gücünü de zayıflatıyor. Fosil yakıtlar bizi yüzüstü bırakmaya devam ederken, dağıtım sistemi operatörlerinin Avrupa’nın enerji güvenliğini korumak ve tüketiciler için enerji maliyetlerini düşürmek amacıyla temiz enerji dönüşümünün hızına ayak uydurması gerekiyor. Yönetişim ve işletme reformları olmadan Avrupa’nın yenilenebilir enerji potansiyeli; hedef veya yatırım eksikliğinden değil, tam da bu enerjiyi ulaştırması gereken şebekelerdeki kısıtlar nedeniyle sekteye uğrayacak.”
Kutluay, Türkiye’de de Avrupa’daki gibi benzer şebeke kapasite sorunları yaşandığına dikkat çekti.
“Türkiye gibi enerjide dışa bağımlı ancak yenilenebilir enerji potansiyeli yüksek bir ülkede, özellikle öz tüketime dayalı ve küçük ölçekli projelerin yaygınlaşması büyük önem taşıyor. Ancak mevzuat ve teknik belirsizlikler ile dağıtım şirketlerinin yenilenebilir ve batarya depolama projelerine bağlantı sağlayamaması bu süreci yavaşlatıyor. Türkiye’nin enerji bağımsızlığını güçlendirebilmesi için dağıtım sistemlerinin modernize edilmesi, dijitalleşmesi ve planlama süreçlerinin dağıtık enerji kaynakları ile esneklik çözümlerini merkeze alacak şekilde yeniden yapılandırılması kritik önem taşıyor.”
Çorum’daki Saga Gıda Kooperatifi de Türkiye’de şebeke sorunu yaşayan işletmelerden biri. Kooperatif çatısına kurduğu 300 KW güneş enerji sistemlerini 600 KW’a çıkartmak istiyor ancak “şebekede yer yok” yanıtı ile karşılaştı.
Eski Saga Üretim Tüketim Kooperatifi Başkanı Seyfettin Zengin, mevcut güneş panellerinin kendi enerji tüketimlerine yetmediğini belirtti: “Kooperatif olarak kurutulmuş meyve sebze üretimini güneş enerjisi ile yapıyoruz. Biz iki ayrı arz güvenliği sağlıyoruz. Birincisi, kurutulmuş meyve ile gıda arz güvenliğine katkı yapıyoruz, bu gıdalar yıllarca saklanabiliyor. İkincisi de güneş enerjisi ile üretimde sürdürülebilirliği sağlıyoruz. Biz kapasiteyi 600 KW’a çıkararak tüm enerji ihtiyacımızı güneşten sağlamak istedik. Ama kapasite sınırlaması bunu engelledi. Türkiye’nin her yerinde enerji yatırımları devam ederken yatırım yapmak isteyenlerin çeşitli sebeplerle engelleniyor gibi görünmesi bizi üzüyor.”
