Rapor, Türkiye’nin bu potansiyelden daha fazlasına da sahip olduğunu ortaya koyuyor. Türkiye’nin komşularıyla kurduğu enterkonneksiyon hatları, teknik olarak 2025’te bu miktarın yedi katından fazlasını taşıyabilecek kapasiteye sahipti.
Türkiye, Ocak 2025 – Ağustos 2026 arasında elektrik ihracatından yarım milyar dolar gelir elde etti. Enerji düşünce kuruluşu Ember’in Antalya’da COP31 sürerken yayımladığı rapora göre, yalnızca 2025’te ihraç edilen yaklaşık 4 TWh elektrik 360 milyon dolarla rekor bir yıllık gelir sağladı. Rapor, Türkiye’nin bu potansiyelden daha fazlasına da sahip olduğunu ortaya koyuyor. Türkiye’nin komşularıyla kurduğu enterkonneksiyon hatları, teknik olarak 2025’te bu miktarın yedi katından fazlasını taşıyabilecek kapasiteye sahipti.
İhracatın Yönü Irak ve Suriye’ye Döndü
Analize göre, Türkiye’nin sınır ötesi elektrik ticareti haritası son yıllarda belirgin bir dönüşüm gösterdi. Uzun yıllar ana ihracat pazarı olan Yunanistan’ın yerli yenilenebilir enerji üretimini artırarak net ihracatçı konuma geçmesiyle, Türkiye yönünü güney komşularına çevirdi. 2024 ve 2025’te devreye alınan ilave kapasitelerle Irak, Türkiye’nin en büyük ihracat pazarı haline geldi. Altyapı hatlarının yenilenmesiyle Suriye’ye de düzenli elektrik akışı sağlanırken, elde edilen rekor ihracat gelirinin yarısından fazlasını bu iki ülke sağladı. Batıda ise Bulgaristan ile ticarette dengeler değişti; Türkiye, geçmişte elektrik aldığı Bulgaristan karşısında net ihracatçı konumuna yükseldi.
Türkiye’nin bugün faaliyette olan sınır ötesi hatları 2,6 GW ihracat ve 1,35 GW ithalat kapasitesine sahip, aktif olmayan bağlantılar buna dahil edildiğinde 3,2 GW ihracat ve 2 GW ithalat kapasitesine ulaşılıyor. Rapora göre ihracat hatları tam kapasiteyle çalışsaydı, Türkiye yaklaşık 28 TWh elektrik ihraç edebilirdi. Bürokratik, teknik ve ekonomik engeller nedeniyle bu potansiyelin ancak yedide biri kullanılabildi.
Rapor, enterkonneksiyonların değerinin ihracat geliriyle sınırlı olmadığının da altını çiziyor. Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından fosil yakıt fiyatlarının tırmandığı 2022-2023 enerji krizinde Türkiye, ağırlıkla Gürcistan hattı üzerinden, Azerbaycan kaynaklı yılda yaklaşık 6 TWh elektrik ithal etti. Yurt içinde elektrik fiyatları megavatsaat başına 200 dolara kadar çıkarken ithal elektriğin ortalama fiyatı 100 dolar civarında kaldı. Yunanistan’a ihracat azalırken Irak ve Suriye’ye satışların bu düşüşü telafi etmesi de farklı pazarlara bağlı olmanın sağladığı esnekliğin önemini ortaya koydu.
Yenilenebilir Elektrik İhracatla da Değere Dönüşüyor
Elektrik üretiminin %43’ünü yenilenebilir kaynaklardan karşılayan ve 2035’e kadar rüzgar ile güneş kapasitesini üç katına çıkarmayı hedefleyen Türkiye için enterkonneksiyon hatları aynı zamanda stratejik bir önem taşıyor. Güçlü sınır ötesi bağlantılar, hidroelektrik, rüzgar ve güneş üretiminin zirve yaptığı dönemlerde fazla elektriğin üretim kısıtlamasına gidilmeden ya da aşırı düşük fiyatlara mahkûm olmadan ihraç edilmesini, böylece ekonomiye döviz kazandırmasını sağlıyor. Diğer yandan rapor, elektrik üretimlerinin %89 ila 98’ini halen gaz ve petrol gibi fosil yakıtlara borçlu olan ve yaz aylarında ciddi arz açıklarıyla karşılaşan güney komşularının, Türkiye’nin temiz enerjisine erişerek kronik kesintileri de hafifletebileceklerini vurguluyor.
Ember Türkiye ve Kafkaslar Bölge Lideri Ufuk Alparslan, bölgesel denklemde enterkonneksiyonun çift taraflı bir kazanım vadettiğini belirterek şunları söyledi: “Türkiye; Avrupa, Kafkaslar ve Orta Doğu arasında çift yönlü enerji akışını yöneten, arz güvenliğini garanti altına almış bölgesel bir temiz enerji merkezine dönüşebilir. Bunun için enterkonneksiyonda toplam kapasite hedeflerinin, komşu ülkeler bazında somut ve uygulanabilir projelere dönüştürülmesi gerekiyor.”
Analize göre, Avrupa ile Kafkasya arasında da benzer bir fırsat bulunuyor. Türkiye, iki bölgeyi Karadeniz’in altından bağlamayı hedefleyen denizaltı kablosu projesine maliyetleri ve süreleri azaltabilecek bir kara yolu alternatifi sunabilir.
Alparslan sözlerini şöyle tamamladı: “COP31’e ev sahipliği yapan Türkiye, komşu ülkeleri bir araya getirerek sınır ötesi elektrik ticaretini güçlendirmek, enerji güvenliğini artırmak, arzı çeşitlendirmek ve daha temiz, daha uygun maliyetli bir enerji geleceğine geçişi hızlandırmak için eşsiz bir fırsata sahip.”
