;
Ekonomi

Kayıp ve Zarar Fonunda Zaman Daralırken Anlaşmazlıklar Sürüyor

kayıp ve zarar

Zengin ve yoksul ülkelerin, iklim krizi mağdurlarına kayıp ve zarar mekanizması fonunun nasıl ulaştırılacağı konusundaki fikir ayrılığı sürüyor.

İklim değişikliğinin yol açtığı kayıp zararlara çözüm bulmak amacıyla bir fon kurulması kabul görmüş olsa da, zengin ve yoksul ülkeler arasında parayı kimin ödeyeceği ve paradan kimin yararlanacağı konusunda ciddi bir anlaşmazlık var.

BM Genel Kurulu’nun oturum aralarında yapılan bakanlar toplantısında, anlaşmazlığın giderileceğine dair çok az işaret vardı. E3G analistlerinden Ana Mulio Alvarez, toplantının “müzakereleri ilerletmediğini ancak kartları daha açık bir şekilde masaya koymak için siyasi bir an olarak hizmet ettiğini” söyledi.

Fonun kurallarını hazırlamak için Mart ayından bu yana bir geçiş komitesi çalışıyor.

Parayı Kim Alıyor?

En önemli anlaşmazlık noktalarından biri, kimin yardıma uygun olacağı sorusu. Geçen yıl Mısır’ın Şarm El-Şeyh kentinde düzenlenen COP27 zirvesinde kabul edilen karar, iklim değişikliğinin etkilerine karşı “özellikle savunmasız olan gelişmekte olan ülkelere” yardımcı olunması gerektiğini söylüyor.

Bu, yoruma açık bir tanımlama. Zengin ülkelerin büyük çoğunluğu için yararlanıcı havuzunun sınırlı olması gerekiyor.

AB’nin iklim şefi Maros Sefcovic toplantıda, kaynakların “en az gelişmiş ülkeler (LDC’ler) ve gelişmekte olan küçük ada devletleri (SID’ler) gibi iklim değişikliğinin olumsuz etkilerine karşı özellikle savunmasız olan ülkeleri ve toplulukları açıkça hedeflemesi gerektiğini” söyledi.

Sefcovic’in görüşleri ABD, İngiltere ve Avustralya hükümetlerinin temsilcileri tarafından da tekrarlandı.

“Ayrımcılık Yok”

Gelişmekte olan ülkeler ise bu görüşe katılmıyor ve herkesin fonun kasasından yararlanabilmesi gerektiğini savunuyor. Gelişmekte olan ülkelerden oluşan G77 grubu adına konuşan Küba’dan bir temsilci, “fon ayrım gözetmeksizin faaliyet göstermeli” dedi.

Herkese açık bir fon için en sesli kampanya yürütenler arasında, yıkıcı sellerin geçen yıl 1.700’den fazla insanı öldürdüğü ve toplamda 30 milyar dolardan fazla hasara yol açtığı Pakistan yer alıyor. Dünya Bankası tarafından orta gelirli olarak sınıflandırılan bu ülke, sıkı bir kırılganlık tanımı çerçevesinde otomatik olarak destek almaya hak kazanamayacak.

Pakistan Dışişleri Bakanı Jalil Abbas Jilani, “Gelişmişlik düzeyleri ve coğrafi gruplandırmalarına bakılmaksızın tüm savunmasız gelişmekte olan ülkeler fon için uygun olmalı” dedi.

Küçük Ada Devletleri İttifakı adına konuşan Samoa, gelişmekte olan tüm ülkelerin uygun olması gerektiğini, ancak küçük ada devletlerinin “geride bırakılmaması ve unutulmaması” için fonun kaynaklarının “adil bir şekilde tahsis edilmesi” gerektiğini söyledi.

Kim Ödeyecek?

Fona kimin ödeme yaptığı sorusu da aynı derecede tartışmalı. AB COP27’de fonun kapısını araladığında, o zamanki iklim şefi Frans Timmermans, Çin gibi büyük ekonomilerin de ödeme yapması gerektiğini söylemişti. Anlaşma sonunda bu koşul olmadan imzalandı, ancak aynı tartışma şimdi yeniden ortaya çıktı.

AB’den Sefcovic, fonun yenilikçi finansman kaynakları, hayır kurumları ve özel sektörün yanı sıra “iyi kaynaklara sahip tüm hükümetlerden” katkı alması gerektiğini söyledi. İspanya ve Fransa, kaynakları artırmanın bir yolu olarak yeni vergi ve harçlar getirme fikrini gündeme getirdi.

İngiltere Enerji Bakanı Graham Stuart, ihtiyaç duyulan desteği sağlamak için hükümetlerin “on yıllar öncesinden kalma modası geçmiş kategorilerden” kurtulması gerektiğini söyledi. Stuart, açıklamasının BM’nin 1992’de oluşturulan gelişmiş ülkeler sınıflandırmasına atıfta bulunduğunu belirtti ve fonun “bunu yapabilecek kapasitedeki herkes tarafından finanse edilmesi gerektiğini” ekledi.

Benzer şekilde ABD, yalnızca gelişmiş ülkelerin fona ödeme yapmaya davet edileceği fikrine karşı çıktı. Bir hükümet yetkilisi, “Zarar ve zarar finansmanı için mevcut bir bağışçı tabanı yok” dedi.

Karşı argüman ise tarihsel sorumluluk üzerinde duruyor. Gelişmiş ülkeler kömür, petrol ve gazı ilk benimseyen ülkeler olarak bu yola başvurdular.

Çin temsilcisi, “Gelişmiş ülkeler finansman yükümlülüklerini etkili bir şekilde yerine getirmeli” derken şöyle devam etti: “İklim değişikliği konusunda tarihsel sorumluluk üstlenen gelişmiş ülkeler, fonun finansman düzenlemesi için imtiyazlı kredilerle desteklenen hibeler şeklinde yeni ek finansman sağlamalı.”

Borç Tuzağı Korkusu

Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler paranın neye harcanması gerektiği, fonun nasıl yönetilmesi gerektiği ve hibe mi yoksa kredi olarak mı dağıtılması gerektiği konusunda da anlaşamıyorlar.

Barbados Başbakanı Mia Mottley’nin özel finans elçisi Avinash Persaud geçiş komitesinde yer alıyor. Persaud, bazı gelişmiş ülkelerin kayıp ve zarar mekanizmasını daha çok kredi bazlı mevcut finansmanı koordine etmenin bir yolu olarak görmesinden korktuğunu söyledi:

“Özellikle savunmasız olan ülkeler halihazırda yüksek düzeyde borçlu. Her iklim olayıyla karşılaştığımızda kredi almamız gerekirse borç içinde boğulacağız.”

Zaman Tükeniyor

İklim zirvesine yaklaşırken, uzlaşmaya varmak için zaman daralıyor. Geçiş komitesi, hükümetlerin Dubai’de dikkate alacağı tavsiyelerini hazırlamadan önce Ekim ayında yeni bir görüşme turu gerçekleştirecek.

Persaud, ülkelerin bir anlaşmaya varacağı konusunda “temkinli iyimser” kaldığını söyledi. E3G’den Mulio Alvarez, anlaşmazlıkların müzakereleri “zor bir duruma” soktuğunu ifade etti: “İhtiyaçların karşılanması, güvenin yeniden inşa edilmesi ve taraflar arasındaki anlayışın artırılması için finansal mimarinin dönüşümüne yönelik gerçek adımların atılması gerekiyor.”

Haber Merkezi

İklim Haber - Haber Merkezi