BM’nin Kayıp ve Zararlara Müdahale Fonu’nu (Fund for Responding to Loss and Damage-FRLD) yöneten kuruluş, sel ve kuraklık gibi iklim kaynaklı felaketlerin sonuçlarıyla başa çıkmada yerel topluluklara yardım etmekten ziyade hükümetlere odaklanılmasını önerdi.
Önümüzdeki hafta Barbados’ta fonun yönetim kurulu toplantısında görüşülecek olan FRLD sekreteryasının teklifinde, 2025-2026 başlangıç aşamasında hükümet desteğine öncelik verilmesi ve ardından topluluklara küçük hibeler verilmesi ve sigorta ödemelerinin yapılması öneriliyor.
Sekretarya, fonu 2025’in dördüncü çeyreğinde başlatmayı hedefliyor. Ülkelere ilk para tahsislerinin ise muhtemelen 2026’da yapılması bekleniyor. Ülkeler 2022 yılında Mısır’da düzenlenen COP27’de fonun kurulması üzerinde anlaşmıştı.
Senegalli-Amerikalı bankacı Ibrahima Cheikh Diong liderliğindeki FRLD sekreterliği, ülke liderliğinde, uzun vadeli ihtiyaçlara yönelik bir programın ortaya konmasıyla fonun “doğrudan bütçe desteği yoluyla hızla dağıtılması” gerektiğini söylüyor. Bu faaliyetlerin hepsi, hükümetlerin ulusal sistemlerini hazır hale getirerek ve de güçlendirerek kayıp ve zararla başa çıkmalarına yardımcı olmanın yolları olarak görülüyor.
Hindistan merkezli Satat Sampada İklim Vakfı’nın kurucu direktörü Harjeet Singh, sekreterliğin bu öncelikli alanlarını memnuniyetle karşıladı ve bunların gelişmekte olan ülkelerin talepleriyle örtüştüğünü sözlerine ekledi.
Ancak yerel halk için “kritik” küçük hibelerin ertelenmesini eleştirdi: “Sivil toplumun savunduğu gibi küçük hibelerin işler hale getirilmesini geciktirmek, iklim etkilerinin yükünü halihazırda üstlenen ön saflardaki toplulukları bir kenara iter. Erteleme kabul edilemez.”
Fona yaklaşık 766 milyon dolar taahhüt etmelerine rağmen, hükümetler şimdiye kadar sadece 469 milyon dolarlık katkı anlaşmaları imzaladı ve sadece 261 milyon dolarlık ödeme yaptı. Birleşik Arap Emirlikleri, Dubai’de düzenlenen COP28’de gündeme gelen 100 milyon dolarlık taahhüdünü katkı anlaşmasına dönüştürmezken herhangi bir ödeme de yapmadı.
ABD ise Donald Trump göreve gelmeden önce 17,5 milyon dolarlık sözünü ödedi ancak Trump’ın yeniden ABD Başkanı olarak seçilmesi her şeyi değiştirdi. ABD, FRLD yönetim kurulundaki koltuğunu devrederken koltuk başka bir gelişmiş ülkeye gidecek.
Konuyla ilgili çalışan STK’ların bir araya geldiği Kayıp ve Zarar İşbirliği Ağı, gelişmekte olan ülkelerin kayıp ve zarar ihtiyaçlarının yılda yaklaşık 400 milyar dolara ulaştığını tahmin ediyor. Uluslararası bir değerlendirmeye göre, sadece Pakistan’daki 2022 sel felaketi – 30 milyar dolarlık hasara kayba yol açtı ve yeniden inşa için ek 16 milyar dolar gerekti.
Bu rakamlar göz önüne alındığında, varlıklı hükümetlerin FRLD’ye başlangıçta teklif ettiği miktarlar, iklim değişikliğinin ekonomiler üzerinde yol açtığı maliyetin çok altında kaldı.
