31 Aralık’ta Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri görevinden ayrılacak olan Antonio Guterres’in halefinin kim olacağı ve iklim gündemini nasıl şekillendireceği tartışılıyor. Uzmanlar ve gözlemciler bazı adayların iklim kriziyle mücadele açısından “felaket” sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunuyorlar.
İklim ve sivil toplum uzmanlarına göre, bir sonraki Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri’nin iklim krizini gündeminde daha alt sıralara çekebileceğine dair endişeler artıyor.
Mevcut Genel Sekreter Antonio Guterres, iklim krizi konusunda en açık sözlü isim oldu. Guterres, fosil yakıt şirketlerini “iklim kaosunun vaftiz babaları” olarak nitelendirdi ve hükümetleri seragazı emisyonlarını azaltmakta başarısız olarak “cehenneme giden bir otoyolda” hızla ilerledikleri konusunda uyardı.
Guterres’in krizin aciliyetine defalarca vurgu yapması ve çıkar gruplarıyla karşı karşıya gelmekten çekinmemesi, küresel ölçekte önemli etkiler yarattığı gerekçesiyle takdir ediliyor. Bu tutumun, hükümetleri politika alanındaki başarısızlıklarıyla yüzleşmeye zorladığı ve popülizm ile dezenformasyonun yükselişine rağmen, 2015 Paris İklim Anlaşması’nın hedeflerinin gündemde kalmasına katkı sağladığı ifade ediliyor.
Guterres, ikinci beş yıllık görev süresinin sonunda 31 Aralık’ta görevinden ayrılmak zorunda. Halefinin kim olacağı ise bu hafta New York’ta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu için bir araya gelen çok sayıda hükümet ve devlet başkanının gündemindeki en önemli konulardan biri olacak.
Bazı Adaylar Şüphe Uyandırıyor
Guterres’in en güçlü halef adaylarının birçoğu, iklim krizinin etkilerine ilişkin alarm giderek artmasına rağmen, krizle mücadele konusunda daha az istekli bir görüntü sergiliyor. Uzmanlar Guardian’a yaptıkları değerlendirmelerde, bazı adayların “felaket” sonuçlar doğurabilecek isimler olduğunu; ABD ve müttefikleri de dahil olmak üzere etkili ülkelerin desteğini alabileceklerini söyledi.
Özellikle üç aday endişelere yol açıyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na (International Atomic Energy Agency – IAEA) başkanlık eden Arjantinli diplomat Rafael Grossi bunlardan biri. Senegal’in eski Cumhurbaşkanı Macky Sall ve daha önce Uganda’da cumhurbaşkanı adayı olan, BM Genel Sekreter Yardımcılığı görevinde çocuklar ve silahlı çatışmalar konusunda çalışmış Ugandalı Olara Otunnu ise diğer olası adaylar arasında yer alıyor.
Çok sayıda BM çalışanı ve uzman, Grossi’nin “Donald Trump’ın dostu olmaya çalıştığını” ve iklim krizini inkâr eden Arjantin’in popülist Cumhurbaşkanı Javier Milei ile yakın ilişkilerini sürdürdüğünü söyledi. Adının açıklanmasını istemeyen yakın bir gözlemci, “Grossi kendisi bir iklim inkârcısı değil ancak bu ilişkiler, iklim konusunu geri plana itmesine yol açabilir” dedi.
Macky Sall ise birçok Afrikalı liderin yararlanmak istediği “geçiş yakıtı” olarak gazın kıtadaki olası savunucularından biri olarak görülüyor. Gözlemcilerden biri, “İklim eylemi Afrika’nın enerji çıkarlarıyla çatıştığında, bunu ne ölçüde ileri götürmeye istekli olacağını merak ediyorum” yorumunda bulundu.
Bazı Adayların İklim Politikası Geçmişi Güçlü
Uganda’nın büyük petrol ve gaz rezervleri keşfetmiş ve bunları işletmeyi planlıyor olması nedeniyle Olara Otunnu’nun da Afrika’da petrol ve gaz aramalarına ilişkin ulusal siyasi baskıyla karşı karşıya kalabileceği düşünülüyor. Bir başka uzman, Otumnu için “O büyük bir soru işareti. Uganda’daki fosil yakıt politikaları göz önüne alındığında, iklim kısıtlamaları kalkınma öncelikleriyle çatıştığında bunları siyasi açıdan bağlayıcı hale getirir mi?” yorumunu yaptı.
Uluslararası bir iklim hareketi olan 350.org’un siyasi strateji sorumlusu Andreas Sieber ise şöyle konuştu:
“Cinsiyet farkını görmemek mümkün değil: Beş kadın adayın tamamı güvenilir isimlerden gerçekten ikna edici adaylara kadar uzanıyor. Erkekler ise sanki geçen yüzyıla ait bir iş tanımı için seçmelere giriyor.”
Bazı adayların iklim konusunda daha güçlü bir geçmişi bulunuyor. Örneğin Guyanalı Carolyn Rodrigues-Birkett, özellikle daha adil finansman konusunda yerli halkların hakları ve sosyal kalkınma için güçlü bir mücadele yürüttü. Kosta Rikalı ekonomist Rebeca Grynspan ise iklim krizini gelişmekte olan ülkelerin borç sorunuyla ilişkilendirerek, her iki krizin de birlikte ele alınması gerektiğini savundu.
İklim Politikası Sessizce Geri Plana İtiliyor Uyarısı
Şili’nin eski Cumhurbaşkanı Michelle Bachelet, hükümetlerin artık iklim eylemini bir tercih olarak değil, bir zorunluluk olarak görmesi gerektiğini söyledi. Ancak bu hafta Bachelet’in yarıştan çekildiği bildirildi. Ekvador’un eski Dışişleri Bakanı María Fernanda Espinosa ise ülkesinin çeşitli BM iklim COP zirvelerindeki müzakere heyetine başkanlık etti. Ivonne A-Baki olarak da bilinen Ekvadorlu eski Bakan Ivonne Baki, çeşitli doğa koruma programlarının öncülüğünü yapmasına rağmen emisyon azaltımlarının etkinliği konusunda şüphelerini dile getirmesi, iklim aktivistlerinin tepkisine yol açtı.
Cape Town Üniversitesi Nelson Mandela Kamu Yönetimi Okulu’nda profesör olan Carlos Lopes, iklim diplomasisinin daha güçlü jeopolitik engellerle karşı karşıya olduğuna dikkat çekerek, iklim meselesini sessizce geri plana itme eğiliminin oluştuğuna dikkat çekti.
Yeni genel sekreter, Trump yönetimi tarafından cesaretlendirilen ve yüksek akaryakıt fiyatlarının artırdığı kârlarla güçlenen fosil yakıt çıkarlarıyla mücadele etmek zorunda kalacak. Yanı sıra yapay zekânın yeni ve devasa bir emisyon kaynağına dönüşüp dönüşmeyeceğinin belirlenmesinde kritik rol oynayabilecek.
Kasım ayında Antalya’da düzenlenecek COP31 zirvesinde gündemin önemli başlıklarından biri olacak elektrifikasyon da öncelikli adımlardan biri olmalı. İran savaşı nedeniyle gündeme gelen petrol bağımlılığına ilişkin kaygılar da bu çabayı destekliyor. Öte yandan iklim finansmanı hâlâ yoksul ülkelere ulaşmıyor. Yanı sıra iklim diplomasisinin önde gelen birçok ismi, BM’yi iklim eyleminin vazgeçilmez bir dayanağı olarak görüyor.
