Yeni bir çalışmaya göre, belirlenen önlemlerin hemen ve tamamen uygulamaya konması durumunda 2050’ye kadar hava kirliliğiyle ilişkili toplam 144 milyon erken ölüm ve yüz milyonlarca kronik hastalık vakası önlenebilir.
BM Çevre Programı’nın (UNEP) İklim ve Temiz Hava Koalisyonu (Climate and Clean Air Coalition, CCAC) ile birlikte yayınladığı “Hidden assets: The economic and health case for climate and clean air action” (Gizli kazanımlar: İklim ve temiz hava eyleminin ekonomik ve sağlık getirileri) başlıklı yeni çalışması, iklim değişikliği ve hava kirliliği arasındaki ayrılmaz bağa dikkat çekiyor ve bu iki sorunla eş zamanlı mücadele etmenin, önemli faydalar sağlayabileceğini ortaya koyuyor.
Raporda, bu sorunların ikisine de çare olabilecek 25 çözüm önerisi getiriliyor. Bunlar arasında yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, temiz ısıtma sistemleri gibi halihazırda uygulanabilir önlemler yer alıyor. Çalışmaya göre, bu çözümlere yatırılacak her 1 ABD doları, 15 dolar getiri sağlayabilir, milyonlarca hayat kurtarabilir ve iklim değişikliğine neden olan seragazı emisyonlarını önemli ölçüde azaltabilir.
Çalışmaya göre, belirlenen 25 önlemin hemen ve tamamen uygulamaya konması durumunda:
– 2050 yılına kadar, hava kirliliğiyle ilişkili toplam 144 milyon erken ölüm ve yüz milyonlarca kronik hastalık vakası önlenebilir.
– Yüzyıl ortasına kadar, küresel karbondioksit emisyonları yarıya indirilebilir. Metan emisyonları %60 azaltılabilir. Siyah karbon, kükürt dioksit ve azot oksitler de dahil olmak üzere başlıca hava kirleticiler %70 düşürülebilir.
– Yüzyıl sonuna kadar 1.4 derecelik ısınma önlenebilir. Bu senaryoda küresel karbondioksit emisyonları yüzyıl sonunda net negatif seviyeye ulaşabilir. Başlıca hava kirleticiler ise %85’e kadar azalabilir.
Bu önlemlerin hayata geçirilmesiyle sağlanabilecek yıllık ekonomik faydaların ise şu miktarlara denk geleceği hesaplandı:
- 2035 yılında küresel GSYİH’nın %2,8’i.
- 2050 yılında küresel GSYİH’nın %4,5’i.
- 2100 yılında küresel GSYİH’nın %11,4’ü.
Buna karşılık, 2022 yılında, küresel GSYİH’nın %2,18’i açık fosil yakıt sübvansiyonlarına harcandı. 2023 yılında ise sağlık hizmeti harcamaları, küresel GSYİH’nın %9,3’ü kadardı.
Hava Kirliliğinin Türkiye’ye Maliyeti Milyarlarca Doları Buluyor
Hava kirliliği, Türkiye ekonomisi için de ciddi bir sorun. Temiz Hava Hakkı Platformu’nun (THHP) 2025’te yayımladığı Kara Rapor’da, hava kirliliğinin Türkiye ekonomisine yıllık maliyeti 138 milyar dolar olarak hesaplanmıştı. Aynı raporda, hava kirliliğinin, Dünya Sağlık Örgütü tarafından önerilen seviyeye düşürülmesi durumunda, Türkiye’de yılda en az 60 bin hayat kurtarılabileceği belirtiliyor.
Raporu değerlendiren Temiz Hava Hakkı Platformu Yürütme Kurulu Üyesi ve Halk Sağlığı Uzmanı Prof. Dr. Çiğdem Çağlayan, raporda ortaya konan önlemlerin Türkiye’de de hayata geçirilmesinin, hem bu büyük ekonomik yükü azaltma hem de her yıl hava kirliliği nedeniyle gerçekleşen 62 binden fazla ölümü önleme potansiyeli taşıdığını söyledi. Raporun en önemli mesajlarından birinin, iklim değişikliği ile hava kirliliğini birbirinden ayrı sorunlar olarak ele alınmaması gerekliliği olduğunu belirten Prof. Dr. Çağlayan, “Her ikisinin de başlıca kaynakları büyük ölçüde ortak, fosil yakıtlar. Dolayısıyla iklim eylemi ile temiz hava politikalarını birlikte tasarladığımızda ve fosil yakıtlardan çıkışı önümüzde somut bir hedef olarak koyduğumuzda, hem halk sağlığını korumak hem sera gazı emisyonlarını azaltmak mümkün” dedi.
Türkiye açısından bunun en somut karşılıklarından birinin elektrik üretiminde kömür kullanımından vazgeçmek olduğunu sözlerine ekleyen bilim insanına göre bu adım, 2024 verilerine göre seragazı emisyonlarında dünyada 17. sırada yer alan Türkiye’nin iklim krizinin çözümüne küresel ölçekte anlamlı bir katkı sunmasını da sağlayacak: “COP31 Başkanlığını üstlenen Türkiye’den, kömürden çıkış için tarihli ve somut bir plan ortaya koymasını ve bu planı güçlü bir adil geçiş stratejisiyle desteklemesini ısrarla talep etmeye devam edeceğiz.”
