1972 yılından beri sivil toplum grupları tarafından UNFCCC’den gelişmeleri ve sivil toplumun sesini aktarmak için Climate Action Network tarafından yayımlanan ECO’nun yeni bülteni yayında.
ECO, Belém’de bir Adil Geçiş Mekanizması kazanıldığını düşünüyordu. Ancak COP’un onuncu gününde, birçok Tarafın hâlâ bu sonucu kabullenemediği ve bizi bir çalışma programının yönetişim yapısına ve işleyiş usullerine, yani COP28’e geri götürmeye çalıştığı anlaşıldı.
BAM’ın görevi, BMİDÇS içindeki ve dışındaki çeşitli aktörler arasında koordinasyon ve tutarlılık sağlamak; çıkarılan dersleri uygulamaya dönük rehberliğe dönüştürmek, kaynakları harekete geçirmek ve adil geçiş girişimlerini finansal ve teknik destekle buluşturmak. Bu vizyonun Taraflar arasında büyük ölçüde paylaşıldığını düşünebiliriz.
Ancak bu işi kimin yapacağını sorduğumuzda sert bir aparkat yiyoruz. AB, Birleşik Krallık, Kanada, Norveç ve Japonya, bu çalışmayı uzun vadede sürdürecek ve Taraflarla gözlemcilere Yardımcı Organ toplantıları ve COP dışında daha düzenli söz hakkı tanıyacak başka bir yapının BMİDÇS bünyesinde kurulamayacağına karar vermiş görünüyor.
Bu yüzden ECO’nun bu Taraflara bazı soruları var. Çünkü artık yalnızca sorun aramak yerine çözüm üretmeleri gereken bir noktadayız. ECO, 120’den fazla Tarafın ve sivil toplumun talep ettiği gibi BAM’a yön verecek bir yürütme organı kurulmazsa ne olacağını merak ediyor:
- BMİDÇS içindeki ve dışındaki diğer organlara yönelik rehberliği kim, ne zaman hazırlayacak? Yardımcı Organ müzakerelerinde mi? Yani bu rehberliği müzakereciler mi hazırlayacak? Peki, rehberliği uygulaması beklenen kurumlarla kim iletişim kuracak?
- Mekanizma kapsamında hangi iyi uygulamaların, raporların ve kaynakların öne çıkarılacağını kim seçecek? Altı ayda bir hazırlanan bir listeyle mi?
- Adil Geçiş Mekanizması’nın (JTM) destek almak için hangi kuruluşlara ulaşacağına kim karar verecek?
- Destek talepleri arasında hangilerine öncelik verileceğini ve bunların uygun desteklerle nasıl eşleştirileceğini kim belirleyecek?
- Bunlar, kurumsal bir yapı olmadan mekanizma oluşturmaya çalışırken karşılaşacağımız sorunların yalnızca küçük bir bölümü.
Bu Taraflardan bazılarının resmen oluşturulmuş bir organa ne kadar karşı olabileceğini anlıyoruz. Ancak ECO, oturumlar arasında çalışmaların sürmesini ve hem BMİDÇS süreçlerini hem de sahadaki Adil Geçiş uygulamalarını bilen kişilerin birlikte çalışmasını sağlamak için kapsayıcı bir kurumun şart olduğuna inanıyor. Bu kurumun öncelikleri belirlemek, uygulama çalışmalarına yön vermek ve gelecekteki BAM temas grubunun siyasi çalışmalarına katkı sunmak üzere açık bir yetkisi olmalı.
Son olarak ECO’nun, bitmek bilmeyen gayriresmî-gayriresmî müzakerelerde (inf-inf) hayal güçleri ve mücadele azimleriyle direnen ülkelere bir mesajı var: Pes etmeyin!
Yol Ayrımı Bir Serap: Taraflar Hem Kamu İklim Finansmanında Hem de Madde 2.1(c) Kapsamında Sonuç Almalı
COP31’in ikinci haftasını çoktan yarıladık. Taraflar, iklim finansmanı konusunda müzakereleri çıkmaza sürükleyen bir yol ayrımına gelmiş görünüyor. Soldaki yolu seçerseniz ne İklim Finansmanı Çalışma Programı (CFWP) ne de Madde 2.1(c) kapsamında finansal akışların uyumlu hâle getirilmesi konusunda sonuç alabiliyorsunuz. Sağdaki yolu seçerseniz her iki konuda da sonuç alıyorsunuz ama bunlar adalet ve hakkaniyet ilkelerinin yanı sıra iklim krizinin aciliyeti karşısında yetersiz kalıyor.
ECO, Tarafları uyarıyor: Bu yol ayrımı bir serap. Ortada sahte bir ikilem var ve bu, COP’ta her iki konuda da anlamlı ilerleme sağlamanın tek yolundan dikkatleri uzaklaştırıyor.
Birini diğerine feda etme lüksümüz yok. Gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere yeterli kamu iklim finansmanı sağlanması ve finansal akışların düşük emisyonlu, iklime dirençli kalkınmaya yönlendirilmesi aynı madalyonun iki yüzü. Derinleşen iklim krizine hakkaniyetli bir yanıt verebilmek için ikisi de vazgeçilmez.
Güvenilir bir sonuç için Taraflar, Paris Anlaşması’nın 9.1. maddesini temel alan iki yıllık İklim Finansmanı Çalışma Programı’nı başlatma konusunda anlaşmalı. Bu, gelişmekte olan ülkelerin giderek artan ve acil ihtiyaçlarına, özellikle uyum ile kayıp ve zarar alanlarında yanıt verirken odağı gelişmiş ülkelerin iklim finansmanı sağlama yükümlülüklerinde tutmak anlamına geliyor.
Taraflar ayrıca Madde 2.1(c) kapsamında, Veredas Diyaloğu ve Xingu Görüşmeleri’nin devamına açık bir yön çizen sonuç da ortaya koymalı. Bu süreçler, iklime dirençli kalkınmayı mümkün kılacak finansal ve ekonomik koşulları yaratarak uluslararası finans mimarisinde ihtiyaç duyulan sistemsel reformlara öncülük etmeli. İlerlemek için ikinci yılda odağın borç yükü ve yüksek sermaye maliyeti gibi iklim eyleminin önündeki sistemsel engellere çevrilmesi gerekiyor. Süreç, zararlı finansal akışları dönüştürmeye yönelik ulusal çabaları desteklemeli; işe gelişmiş ülke Taraflarından başlanmalı, ardından bunu yapabilecek konumdaki diğer ülkeler gelmeli.
Tarafların önündeki tercih, iklim finansmanı sağlamak ile finansal akışları dönüştürmek arasında değil. Asıl mesele, adaleti, hakkaniyeti ve iklim krizinin aciliyetini merkeze alarak her iki alanda da ilerlemeye hazır olup olmadıkları.
UAD’nin Danışma Görüşü İklim Adaleti İçin Bir Can Simidi
COP31’de son düzlüğe girilirken ECO, Taraflara Uluslararası Adalet Divanı’nın (UAD) iklim değişikliğine ilişkin Danışma Görüşü’nde açıklığa kavuşturduğu yükümlülüklerini hatırlatmak istiyor. İçeriğini ele almaktaki isteksizliklerine rağmen, dünyanın en yüksek mahkemesinin görüşü Tarafların burada attığı adımlara yön vermeli. Danışma Görüşü, kolektif iklim eylemi için bir can simidi ve ne yapılması gerektiğini, bu ortak sorumluluğun devletler arasında nasıl paylaşılacağını açıkça ortaya koyarak iklim adaleti için bir yol haritası sunuyor. Üstelik bu bağlayıcı ağırlığa sahip açıklamalar, tüm müzakere başlıklarını kapsıyor.
Çok taraflılığın giderek artan bir cezasızlık ortamında zayıflatıldığı bu dönemde Taraflar, siyasi açıdan işlerine gelmese de hukuka uymak zorunda olduklarını hatırlamalı. Bu, herhangi bir müzakere alanında Danışma Görüşü’nün anılmasından korkar görünenler için de onu desteklediğini söylemesine rağmen insanları enerji dönüşümünün merkezine koyan veya gelişmekte olan ülkelere adil ve yeterli iklim finansmanı sağlama yükümlülüklerini yerine getirmenin önünü açan kararlara katı biçimde karşı çıkan gelişmiş ülkeler için de geçerli.
Açık olalım: UAD yeni yükümlülükler yaratmadı. Anlaşma kapsamındaki sıcaklık hedefinin, iklim bilimi doğrultusunda sıcaklık artışını 1,5°C ile sınırlamak olduğunu teyit etti. Bu, devletlerin yükümlülüklerinin “ne” olduğudur. Dünya 1,5°C sınırını aşmanın eşiğindeyken devletler; hakkaniyet, ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ve göreli kabiliyetler ilkeleri doğrultusunda, insan haklarını gözeterek iddialı adımlar atmalı. Bu da devletlerin yükümlülüklerini “nasıl” yerine getirmesi gerektiğidir.
İklim krizinin en ön saflarında yaşayan topluluklar ve sivil toplum, Taraflar sıcaklık artışını 1,5°C’nin altında tutma zorunluluğunu görmezden gelsin diye iklim değişikliği meselesini dünyanın en yüksek mahkemesine kadar taşımadı. Bu konuda sessiz kalmak, insan hakları ve özellikle iklim krizinden orantısız biçimde etkilenen çocukların hakları açısından gerçek sonuçları olan bir ihmaldir.
Finansman konusunda UAD son derece netti: Gelişmiş ülkeler, Paris Anlaşması’nın hedeflerine ulaşmayı mümkün kılacak düzeyde finansman sağlamalı. Oysa bu finansman vahim ölçüde yetersiz kaldı. Fosil yakıtlar konusunda ise Divan, bir devletin fosil yakıt üretimi, tüketimi, arama ruhsatları ve sübvansiyonları gibi faaliyetleri sürdürmek dâhil, harekete geçmemesinin uluslararası hukuka aykırı fiiller oluşturabileceğini açıkça belirtti. Fosil yakıt faaliyetlerini hâlâ genişleten hükümetler, özellikle de iklim krizinde orantısız tarihsel sorumluluğu bulunanlar, bunun doğurabileceği ciddi hukuki sonuçları dikkatle değerlendirmeli.
UAD ayrıca zararın olduğu yerde hukuki giderim hakkının da bulunduğunu ve tazminatların iklim krizine en fazla neden olanlar tarafından karşılanması gerektiğini açıkça ortaya koydu. İklim riskleri ve hukuki sorumluluklar her geçen gün büyüyor. Bunun nedeni devletlerden çok fazla şey istenmesi değil, devletlerin çok az şey yapmaya devam etmesi. Artık mesele devletlerin Divan’ın sözlerini dikkate almayı göze alıp alamayacağı değil, dikkate almamayı göze alıp alamayacağı.
Nükleer Enerji: Fazla Yavaş, Fazla Pahalı, Fazla Riskli
COP31’de nükleer enerji savunucuları tüm güçleriyle sahnede: pavyonlarda, stantlarda, muzlu gösterilerde ve artık resmî yan etkinliklerde.
Gerçeklikten kopuk sayısız konuşmalarından birine maruz kalırsanız radyoaktif hayallerine kapılmayın. Nükleer felaketlerin ardından toplulukların ve uranyum madenciliği yapılan bölgelerdeki Yerli Halkların yaşadığı zararlar belgeleriyle mevcut. Nükleer enerji, anlatıldığı gibi bir “temiz enerji” masalı olmaktan çok uzak. Nükleer endüstri de fosil yakıt endüstrisi kadar kaynak sömürüsüne dayanıyor ve Çernobil felaketinin gösterdiği gibi hâlâ tehlikeli.
Savunucuları, bir nükleer santralin inşasının ne kadar sürdüğünü ve ürettiği elektriğin ne kadar pahalı olduğunu da işlerine geldiği gibi görmezden geliyor. Son on yılda reaktörlerin ortalama inşaat süresi 9,5 yıldı. Bazılarının yapımı çok daha uzun sürdü: Fransa’daki Flamanville santralinin inşası tam 17 yıl aldı! Maliyetler de akıl almaz düzeyde. Yeni nükleer santrallerden üretilen elektriğin, güneş ve rüzgâr enerjisinden üç kat pahalı olduğu öngörülüyor.
Küçük modüler nükleer reaktörler (SMR’ler) için bir tanıtımla da mutlaka karşılaşırsınız. Yüzden fazla tasarımın reklamı yapılsa da yalnızca biri Rusya’da, diğeri Çin’de olmak üzere iki reaktör faaliyette ve bunlar modüler bile değil. Her ikisinin de kilovatsaat başına maliyeti büyük reaktörlerden daha yüksek. Kanada’nın Ontario eyaletindeki Darlington’da, kamuya ait Ontario Power Generation şirketi tarafından 5,4 milyar ABD dolarlık bütçeyle bir SMR inşa ediliyor. Faturayı vergileriyle halki ödüyor. Tahmin ettiğiniz gibi, proje gecikmiş durumda ve bütçesini de aşmış bulunuyor.
Zaman daralıyor. 1,5°C hedefini yaşatmak istiyorsak değerli zamanımızı ve kamu kaynaklarını nükleer enerjiyle oyalanarak riske atmamalıyız. Emisyonları hemen azaltmalı, fosil yakıtlardan aşamalı olarak çıkmalı ve uygun maliyetli, adil ve hakkaniyetli yenilenebilir enerjiyi hızla yaygınlaştırmalıyız.
AB, Uyum Finansmanını Hemen Üç Katına Çıkar!
Sevgili AB, bu mesaj özellikle sana. Lütfen bir kahve al ve bir göz at. 24 dil konuşuyorsun. Uyum finansmanı konusunda ise tek bir ağızdan konuşmanı istiyoruz.
EN – Triple adaptation finance.
FR – Triplez le financement de l’adaptation.
DE – Verdreifachen Sie die Anpassungsfinanzierung.
NL – Verdriedubbel de financiering voor klimaatadaptatie.
ES – Tripliquen la financiación de la adaptación.
IT – Triplicate i finanziamenti per l’adattamento.
PT – Tripliquem o financiamento da adaptação.
BG – Утроете финансирането за адаптация.
HR – Utrostručite financiranje prilagodbe.
CS – Ztrojnásobte financování adaptace.
DA – Tredobl tilpasningsfinansieringen.
ET – Kolmekordistage kliimamuutustega kohanemise rahastust.
FI – Kolminkertaistakaa sopeutumisrahoitus.
EL – Τριπλασιάστε τη χρηματοδότηση για την προσαρμογή.
HU – Háromszorozzák meg az alkalmazkodás finanszírozását.
GA – Méadaigh faoi thrí an maoiniú don oiriúnú.
LV – Trīskāršojiet pielāgošanās finansējumu.
LT – Trigubinkite prisitaikymo prie klimato kaitos finansavimą.
MT – Ittriplikaw il-finanzjament għall-adattament.
PL – Potrójcie finansowanie adaptacji.
RO – Triplați finanțarea adaptării.
SK – Strojnásobte financovanie adaptácie.
SL – Potrojite financiranje prilagajanja.
SV – Tredubbla finansieringen för klimatanpassning.
LB – Verdräifacht d’Finanzéierung vun der Klimaanpassung.
ECO’nun üç basit talebi var:
- Taahhüdü tanıyın.
COP30’da uyum finansmanını üç katına çıkarma yönünde verilen taahhüdü, Küresel Uyum Hedefi (GGA) kapsamında alınacak kararda açıkça kabul edin. - Bir başlangıç düzeyi, hedef ve ara hedefler belirleyin.
Uyum finansmanının üç katına çıkarılmasıyla 2035 yılına kadar yılda en az 120 milyar ABD doları finansman sağlanmasını güvence altına almak için net bir başlangıç düzeyi ve ara hedefler belirleyin. - Bunun yalnızca bir başlangıç olduğunu kabul edin.
Gelişmekte olan ülkelerin uyum finansmanı ihtiyaçlarının 2035 yılına kadar yılda 420 milyar ABD dolarını aşacağı öngörülüyor. Finansmanı üç katına çıkarmak şart, ancak bu ihtiyaçları karşılamaya yetmeyecek.


