Türkiye’den ve dünyanın dört bir yanından sağlık uzmanları, Türkiye ve Avustralya’ya COP31 kararlarında halk sağlığına öncelik verme çağrısı yaptı. THHP Yürütme Kurulu Üyesi Prof. Dr. Gamze Varol, dünyanın zamanının kalmadığından söz ederken, “Sağlığı önceleyen bir uygulamaya geçmeliyiz” dedi.
YAZI: Bulut BAGATIR
COP31’in ev sahibi Türkiye ve zirvenin müzakere başkanı Avustralya’dan iklim ve sağlık uzmanları, iki ülkenin COP31 başkanlıklarına ortak çağrı yaptı. Zirvede, Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP) ve Kanada Çevre İçin Hekimler Derneği (CAPE), Küresel İklim ve Sağlık İttifakı’nın (GCHA) desteğiyle düzenledikleri basın toplantısında, COP31’de alınacak tüm kararlarda halk sağlığına öncelik verilmesini istedi.
İlk somut adım olarak da Türkiye ve Avustralya’dan, Brezilya’nın COP30’da başlattığı Fosil Yakıtlardan Uzaklaşma Yol Haritası’nı (Transitioning Away from Fossil Fuels – TAFF) halk sağlığını merkeze alarak ilerletmeleri talep edildi.
Temiz Hava Hakkı Platformu (TTHP) Koordinatörü Deniz Gümüşel, İklim Haber’e yaptığı açıklamada, COP31’in ilk gününde İspanya ve Peru’nun önemli bir girişim başlattığından söz ederken, girişimin amacının “Sağlığın müzakerelerin merkezine alınması” olduğunu söyledi. “Bu deklarasyonu ülkelerin imzasına açacaklar. Buradan sağlıkla ilgili bir deklarasyon çıkması, sağlığı bir parantez içine sıkıştırılmaktan kurtarır ve asıl meselemizin, burada yapmaya çalıştığımız şeyin aslında gezegenin sağlığını ve insanın sağlığını korumak olduğunu bir kez daha vurgular. Bu girişimi heyecanla bekliyoruz” dedi.
COP’un nihai kararına sağlığın girmesinin kolay olmadığından söz eden Gümüşel, “Ama buradaki küresel sağlık topluluğu bütün gücüyle bunun için çalışıyor. Çerçeve Karar’a girerse harika olur. Herkese oradan büyük bir mesaj veririz. Bunun için de elimizden geleni yapıyoruz” diye konuştu.
COP31 Başkanı Türkiye şu an için biri Çanakkale’de, biri de Kahramanmaraş’ta olmak üzere iki termik santralın kapasitesini artırmak istiyor. Milli Enerji 2040 planı kapsamında da kömür teşviklerini sürdüreceğini duyurdu. STK’lar COP31’de iklim liderliği gösterdiğini iddia eden Türkiye’nin bu planlarının iddiasıyla çeliştiğini birçok kez vurgulamıştı.
“İklim Değişikliği Sağlık Krizidir”
Çalışmalar, fosil yakıt kirliliğinin Türkiye’deki etkilerini de gözler önüne seriyor. THHP ile Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi’nin (CREA) raporuna göre fosil yakıt kaynaklı ince partikül madde (PM₂.₅) kirliliği Türkiye’de 2024’te yaklaşık 26 bin 500 erken ölüme katkıda bulundu. Sağlık etkileri doğumdan önce başlayabiliyor. Çalışma, 2024’te yaklaşık 8 bin erken doğumu, 8 bin 200 düşük doğum ağırlıklı doğumu, 5 bin 100 yeni çocukluk çağı astım vakasını ve astımla ilişkili 6 bin 500 acil servis başvurusunu bu kirlilikle ilişkilendirdi. Yıllık sağlık kaynaklı ekonomik maliyeti yaklaşık 55 milyar dolar olarak hesaplandı. Bu tutar Türkiye’nin 2024 GSYH’sinin %4,1’ine karşılık geliyor
THHP Yürütme Kurulu Üyesi Prof. Dr. Gamze Varol ise kömürden çıkıştaki dirence vurgu yaptı: “Bir şekilde gerçekten zararı görmemek konusunda bir ısrar olduğunu görüyorum. Bakanlıklarla görüştüğümüzde de şöyle argümanlar oluyor: ‘Bu insanlar gelişmiş ülke olabilmek için o kadar kirlettiler, fosil yakıt kullandılar. Şimdi bizim zamanımız, biz ne yapalım?’ Evet, ama bizim çocuğumuz etkileniyor. Anne karnındaki bebeğimiz etkileniyor. Çocuklarımızda büyüme-gelişme geriliği ya da düşük doğum ağırlığı oluyor. Çocuklarımız astım oluyor. Hastanelerimize başvuruyorlar, bunlar sağlık sistemimiz üzerinde yük oluşturuyor. Yani çok ciddi, görünmeyen bir maliyet var. Biz hep bunu ekonomik olarak değerlendiriyoruz ama bu gerçekten sağlıkla ilgili bir şey.”
“Temel amacım iklim değişikliğinin sadece ekonomik, siyasi sonuçları olmadığını, gerçekten sağlıkla, yaşamla ilgili olduğunu göstermek” diyen Varol, sözlerini şöyle sonlandırdı: “Sadece bunu göstermek bile benim için çok kıymetli. O yüzden COP’u da kıymetli buluyorum. İklimin acımasız yüzünü hoyratça gördüğümüz bugünlerde gerçekten zamanımız kalmadı. Biraz da karar vericilere bunu söylemek lazım. Sağlığı önceleyen bir uygulamaya geçmeliyiz.”


