Antalya’da başlayan COP31’in gündemi oldukça yoğun. 190’dan fazla ülkenin yer alacağı zirvede ABD yer almayacak.
Dünya insan kaynaklı, benzeri görülmemiş bir küresel ısınmayla karşı karşıyayken, ülkeler iklim müzakerelerinin son turu için önümüzdeki iki hafta boyunca Antalya’da masaya oturacak.
9-20 Kasım tarihleri arasında, 190’dan fazla ülkeden dünya liderleri, bakanlar ve üst düzey yetkililerin yıllık BM iklim müzakereleri için Antalya’da bir araya gelecek. Zirveye bu yıl Türkiye ev sahipliği yapacak; ancak iki ülkenin başkanlık için yarışmasının ardından varılan uzlaşma gereği, alışılmadık bir şekilde müzakerelere Avustralya başkanlık edecek.
2015 Paris İklim Anlaşması’nı imzalayan 196 asıl tarafın neredeyse tamamının katılması beklenirken, göze çarpan tek eksiklik, Başkanı Donald Trump’ın Paris Anlaşması’ndan çekildiği ABD olacak.
Ortaklık Nasıl İşleyecek?
Avustralya; ülkelerin adil geçiş, iklim finansmanı ve dünyayı sanayi öncesi seviyelerin üzerindeki sıcaklık artışını 1,5 derece ile sınırlama yönündeki Paris Anlaşması hedefine mümkün olduğunca sadık kalacak bir rotaya oturtma gibi konuların enine boyuna tartışılacağı resmi müzakerelerin yönetimini üstlenecek.
Türkiye ise Paris hedefleri doğrultusunda işleyen ancak yasal bağlayıcılığı bulunmayan gönüllü anlaşmalardan oluşan “eylem gündemi”nin yönetimini devralacak. Bunlar arasında atıkların azaltılması ve döngüsel bir ekonomiye ulaşılması, metan emisyonlarının düşürülmesi, gıda güvenliğinin artırılması ve belki de en önemlisi, küresel ekonominin elektrifikasyonu gibi girişimler ve taahhütler bulunuyor.
Masada Neler Var?
Paris Anlaşması’nın 1,5 derece hedefi aşılmış durumda ancak BM, sera gazı emisyonlarını azaltmaya yönelik hızlı adımların bu “aşımı” sınırlandıracağını ve yüzyılın sonuna kadar daha düşük sıcaklıklara geri dönülmesini sağlayacağını savunuyor. Bunun gerçekleşebilmesi için ülkelerin fosil yakıtlara olan bağımlılığını kırması ve düşük karbonlu teknolojileri daha hızlı benimsemesi gerekiyor. Brezilya’nın sunduğu –biri “fosil yakıtlardan uzaklaşma”, diğeri ise “ormansızlaşmanın durdurulması” üzerine olan– iki yol haritası bu konuda zirveye yardımcı olabilir.
Gelişmekte olan ülkeler de iklim krizinin giderek hızlanan etkileriyle başa çıkabilmek için acil yardıma ihtiyaç duyuyor. Nepal’de yaşanan felaketin ardından ülkeye, iklim kaynaklı afetlerin vurduğu toplulukların kurtarılması ve rehabilite edilmesini amaçlayan küresel “kayıp ve zarar” fonuna erişim hakkı tanındı. Ancak bu yeterli değil; yoksul ülkeler aynı zamanda altyapılarını giderek kötüleşen aşırı hava koşullarına uyarlayacak imkânlardan da yoksun.
Zengin ülkeler denizaşırı yardımlarını kısarken, yükselen faiz oranları yoksul ülkelerin sırtına daha da fazla borç yükledi.
Fosil Yakıtlarda Durum Ne?
Üretici ülkelerin uzun süreli sert muhalefeti nedeniyle, nihai anlaşmada fosil yakıtlara doğrudan ilk kez değinilmesi ancak 2023’teki COP28’de gerçekleşebildi. Anlaşma “fosil yakıtlardan uzaklaşma” yönünde bir karar içeriyordu ancak bunun için herhangi bir nihai tarih ya da plan belirlenmedi. Neredeyse tüm tarafların oy birliğini gerektirdiğinden, fosil yakıtları COP gündemine doğrudan dahil etmek hâlâ çetrefilli bir mesele. Yine de bu yıl konu, fosil yakıtlardan küresel uzaklaşmaya yönelik bağlayıcılığı olmayan bir “yol haritası” aracılığıyla ele alınacak.
Hangi Sonuçlar Başarı Olarak Görülebilir?
Gergin ve kırılgan jeopolitik durum göz önüne alındığında ülkeler sakin bir toplantıyla yetinme eğiliminde olabilir. Ancak daha iyi bir sonuca dair umutlar da var. Bu sonuçlar şunları içerebilir: Brezilya’nın sunduğu planların kabul edilmesi ve bunları ileriye taşıma taahhüdü; gelişmekte olan ülkelere yönelik iklim finansmanında ilerleme; Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) son toplantılarına musallat olan iklim bilimi tartışmasına bir çözüm bulunması ve fosil yakıtlara bağımlı çalışanların düşük karbonlu bir ekonomiye uyum sağlamasına yardımcı olmak üzere tasarlanan “adil geçiş mekanizması”nın somutlaştırılması.
Resmi müzakerelerin dışındaki COP bağlantılı yollarla da ilerleme sağlanması mümkün. Bu yılın başlarında, aralarında Birleşik Krallık, AB ve onlarca gelişmekte olan ülkenin de bulunduğu yaklaşık 60 ülke, “fosil yakıtlardan uzaklaşma” taahhüdünde bulunmak üzere Kolombiya’da toplandı. Bu “gönüllüler koalisyonu”, COP31’de yeni üyelerle güçlenebileceği gibi aralarında Brezilya, Kanada, Sırbistan, Macaristan ve ara seçimlerdeki sonuçlarla beraber ABD’nin de bulunduğu birçok ülkedeki siyasi hareketin son dönemdeki başarısından alacağı ivmeyle de desteklenebilir.
ABD Olmadan Neler Başarılabilir?
ABD Kongresi’nin bazı önde gelen üyeleri, iş insanları ve ABD sivil toplum gruplarıyla birlikte katılım sağlayabilir; dolayısıyla Beyaz Saray’ın yokluğunun ötesinde bir temsil söz konusu olacaktır. Trump, ABD’de fosil yakıt çıkarlarını mümkün olduğunca destekleme niyetinde görünüyor; ancak İran’daki savaşının ardından petrol fiyatlarının hâlâ yüksek seyretmesiyle birlikte, düşük karbonlu enerjinin ekonomik cazibesi her zamankinden daha avantajlı görünüyor.
