COP30’a ev sahipliği yapan Brezilya, fosil yakıtlardan çıkış ve ormansızlaşmanın durdurulması için dünyanın ilk küresel yol haritalarını yayımladı. Söz konusu belgeler, iklim hedeflerinde artık müzakereden uygulamaya geçişi amaçlıyor. Ancak yol haritalarının bağlayıcı hedefler, takvimler ve somut kilometre taşları içermemesi eleştirilere yol açıyor.
Geçen yılki Birleşmiş Milletler (BM) İklim Konferansı’na ev sahipliği yapan Brezilya, COP31 arifesinde, dünyanın fosil yakıtlardan çıkışına yönelik ilk küresel “yol haritasını” açıkladı. Yol haritası, ülkelerin kömür, petrol ve doğalgazla olan bağlarını koparırken ekonomilerini büyütebileceklerini ve insanları yoksulluktan kurtarabileceklerini ortaya koyuyor.
Ancak Londra Imperial College’da iklim bilimi ve politikası profesörü Joeri Rogelj, Brezilya’nın hazırladığı yol haritalarının ileriye doğru atılmış bir adım olmakla birlikte bazı önemli eksiklikler taşıdığını söyledi. Rogelj, “Yol haritaları değerli olmakla birlikte, herhangi bir takvim veya temel kilometre taşları içermediği için ihtiyaç duyulan değişimin hızını açıkça ortaya koymaktan uzak kalıyor” dedi.
COP30 Zirvesi Başkanı Andre Correa do Lago ise yol haritalarının, BM’nin her yıl düzenlediği COP zirvelerini iklim kriziyle mücadeleye yönelik küresel anlaşmaların müzakere edilmesine odaklanan önceki yaklaşımdan uzaklaştırmayı ve üzerinde uzlaşmaya varılmış hedeflerin uygulanmasına yöneltmeyi amaçladığını söyledi.
Lago, Guardian’a verdiği röportajda şunları söyledi: “Müzakere edenlerle uygulamayı hayata geçirenler farklı gruplar. Bugüne kadar pek çok COP zirvesinde yaşadığımız sorunlardan biri, müzakereleri yürüten aynı kişilerin uygulamayı da koordine etmesi gerektiğini düşünmek oldu. Oysa durum böyle değil.”
Correa do Lago, yol haritalarının her ülkede nasıl hayata geçirilebileceği üzerinde çalışmak üzere maliye, ulaştırma, enerji ve altyapı bakanlıklarının gündemine alınması gerektiğini de sözlerine ekledi.
Belgeler Bağlayıcı Bir Niteliğe Sahip Değil
Geçen kasım ayında Brezilya’nın, Amazon yağmur ormanları içindeki kıyı kenti Belem COP30 zirvesine ev sahipliği yapmış, zirvede, nihai karar metninde fosil yakıtlardan çıkışa yönelik taahhütlerin yer alıp almaması konusunda sert bir anlaşmazlık yaşanmıştı. Uzlaşma sağlamak amacıyla zirve başkanlığı, biri “enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan adil, düzenli ve hakkaniyetli bir şekilde çıkılması”, diğeri ise ormansızlaşmanın durdurulması ve tersine çevrilmesi üzerine iki yol haritası hazırlamayı kabul etmişti.
Bu yol haritaları, COP30’un ardından nisan ayında Kolombiya’nın Santa Marta kentinde bir araya gelerek fosil yakıtlardan çıkış sürecini ele alan hükümetlerin hazırladığı, benzer isimler taşıyan planlardan farklı. Santa Marta’daki konferansta yaklaşık 60 ülke, COP zirvelerinden bağımsız yeni bir “istekliler koalisyonu” oluşturarak fosil yakıtlardan çıkışa yönelik kendi ulusal yol haritalarını hazırlama kararı aldı. Almanya, Fransa ve Hollanda’nın da aralarında bulunduğu bazı ülkeler, o tarihten bu yana kendi ulusal planlarını açıkladı.
Santa Marta girişimi kapsamında hükümetler tarafından hazırlanan yol haritaları, Brezilya’nın ortaya koyduğu yol haritalarına kıyasla çok daha somut ve yönlendirici nitelik taşıyor. Bunun nedeni, her bir planın, önerilen politikaları hayata geçirmekle sorumlu olan ilgili ülkenin kendi hükümeti tarafından hazırlanması.
Brezilya’nın yol haritaları ise yalnızca atılması mümkün olan adımları ortaya koyuyor. Bu belgeler bağlayıcı nitelik taşımıyor ve eylemler için herhangi bir son tarih veya ara hedef içermiyor. Ayrıca ülkelerin fosil yakıtlara bağımlılık düzeylerini kendilerinin “teşhis etmesini” ve bu bağımlılığı azaltmak için atacakları adımları yine kendilerinin belirlemesini öngörüyor.
Ormansızlaşma için Finansman Yetersiz
Brezilya’nın önerdiği adımlar arasında, petrol ve doğalgaz üreticilerinin çıkarım sahalarında gaz yakma ve gaz salımını acilen azaltması da yer alıyor. Metan, karbondioksitten 80 kat daha güçlü bir seragazı olduğu için bu adımın iklim üzerinde hemen etkili olması bekleniyor. Diğer öneriler arasında ülkelerin fosil yakıt tüketimine veya üretimine yönelik sübvansiyonları azaltması ve yenilenebilir enerji üretim kapasitesini artırması bulunuyor.
Ormansızlaşmaya ilişkin yol haritasında ise Amazon, Kongo yağmur ormanları ve Güneydoğu Asya’nın tropikal ormanları gibi geniş ormanlık alanlara sahip, ancak yangınlar ve palmiye yağı üretiminin yarattığı baskı nedeniyle ormanları tehdit altında olan yoksul ülkelere destek sağlamak için ihtiyaç duyulacak yüksek miktardaki finansmana dikkat çekiliyor.
Ormansızlaşma yol haritasında ayrıca, ormanlık alanlara sahip ülkeler ile bu ülkelerden ürün ithal eden tüketici ülkeler arasındaki ticaretin düzenlenmesinin önemine de dikkat çekiliyor.
Brezilya’nın yol haritasında, BM verilerine atıfla, ormanların korunması için 2030 yılına kadar her yıl yaklaşık 300 milyar dolara, 2050 yılına kadar ise yıllık 500 milyar dolara ihtiyaç duyulacağı belirtiliyor. Mevcut finansman ise yıllık yaklaşık 85 milyar dolarla bu ihtiyacın oldukça gerisinde kalıyor.
Brezilya, geçen yılki COP30 zirvesinde ormanları korumayı amaçlayan Tropikal Ormanları Sonsuza Dek Koruma Fonu’nu (Tropical Forest Forever Facility) kurdu. Fon, Birleşik Krallık’ın sağladığı 400 milyon sterlinlik kredi de dahil olmak üzere çeşitli ülkelerden yaklaşık 7 milyar dolar kaynak topladı.
