Yeni bir rapora göre, planlanan küresel kömür madenciliği kapasitesi geçtiğimiz sene %11 arttı. Türkiye’de de Ağustos 2021- Ekim 2025 arasında 31 kentte toplam 123 kömür madeni projesinin izin süreci başladı. Uzmanlar kömür üretimini sürdürmeye ve yeni alanlara genişletmeye yönelik politikaların, COP31 başkanlığını üstlenen Türkiye’nin uzun vadeli iklim hedefleriyle çeliştiğini belirtti.
Global Energy Monitor’ın (Küresel Enerji Gözlemcisi) yeni raporu, küresel kömür talebindeki durgunluğa ve yeni maden sahası açılışlarının son 10 yılın en düşük seviyesine gerilemesine rağmen, planlanan kömür madenciliği kapasitesinin geçtiğimiz sene içinde %11 artarak 2,521 milyon ton/yıl’a (mtpa) ulaştığını gösteriyor.
Rapora göre, planlanan kapasite artışının arkasındaki en önemli aktör Hindistan. Hükümetin jeopolitik risklerden ve sıcak hava dalgalarından korunmak iddiasıyla belirlediği agresif üretim hedefi nedeniyle Hindistan’ın planlanan kömür madenciliği kapasitesi önceki yıla kıyasla neredeyse iki kat artarak 329 mtpa’dan 658 mtpa’ya yükseldi.
Yine planlanan, izin sürecinde olan ve inşaat aşamasında bulunan kapasitenin tamamı göz önüne alındığında, kömür madeni geliştirme planlarının yaklaşık %92’sinin yalnızca beş ülkede yoğunlaştığı görülüyor. Bu ülkeler Hindistan, Çin, Avustralya, Rusya ve Güney Afrika.
Geliştirme aşamasındaki kapasitesi 1,321 mtpa’ya ulaşan Çin ise diğer tüm ülkelerin toplamını geride bırakıyor.
Planlanan kömür madenciliği kapasitesindeki artışın önemli nedenlerinden biri, kömürün kullanım alanında yaşanan kayma. Örneğin Çin’de planlanan kapasitenin %15’i, kömürden kimyasal üretimi projeleriyle bağlantılı. Hindistan ise 3,9 milyar dolarlık bir kömür gazlaştırma projesini destekliyor.
Bununla beraber devasa bir atıl varlık riski de doğuyor. Geliştirme aşamasındaki projelerin yaklaşık %70’i, inşaat öncesi aşamalarda bulunuyor. Özellikle daha ucuz rüzgar ve güneş enerjisi alternatiflerinin kömürü geride bıraktığı bir dönemde bu projelerin ilerletilmesi, ekonomik açıdan verimsiz ve yüksek karbonlu bir altyapının on yıllar boyunca kalıcı olması riski taşıyor.
Global Energy Monitor Küresel Kömür Madeni İzleme Projesi Müdürü Dorothy Mei de mevcut piyasa koşullarında kömür madenciliği kapasitesinin artırılmasının, zaman içinde daha da az ekonomik hâle gelecek varlıklar yaratma riski taşıdığını vurgulayarak, “Bu durum hükümetleri, şirketleri ve yatırımcıları; atıl varlıklara ve aşırı üretim kapasitesi nedeniyle artan piyasa oynaklığına maruz bırakıyor” dedi.
Küresel kömür madenciliği kapasitesindeki artış ise yavaşlamaya devam ediyor. 2025’te, 113 mtpa kapasite devreye girdi. Bu, 2024’teki artıştan (185 mtpa) %40 daha düşük. Ayrıca son 10 yıl içinde kaydedilen en düşük artış. Küresel kömür talebi ise 2025’te %0.5’ten daha az büyüdü. Uluslararası Enerji Ajansı, talebin 2030 yılına doğru sabitleneceğini öngörüyor.
Kömür madenlerini tamamen kapatan ülkeler arasına Norveç’te katıldı. 2025’te Norveç, son aktif kömür madenini kapatarak yerli kömürden çıkış sürecini tamamladı. Bunu Norveç’ten önce başaran son ülke, İspanya olmuştu. Mevcut operasyonel kömür kapasitesinin %12’sinin (1,145 mtpa) ise, 2035’e kadar emekli edileceği öngörülüyor.
Türkiye 4 Yılda 123 Kömür Madeni için İzin Sürecini Başlattı
Türkiye’de ise, Ağustos 2021 – Ekim 2025 arasındaki 4 yıllık sürede 31 ilinde toplam 123 kömür madeni projesinin izin sürecine başladı. Avrupa İklim Eylem Ağı (CAN Europe) Türkiye İklim ve Enerji Politikaları Koordinatörü Özlem Katısöz de Türkiye’nin; Çin, Hindistan, Avustralya, Rusya ya da Güney Afrika ile kıyaslandığında büyük bir kömür üreticisi olmadığını söylerken bir noktaya dikkat çekti: “Ancak bu, kömür madenciliğindeki genişlemenin Türkiye açısından önemsiz olduğu anlamına gelmiyor.”
Katısöz, “Yeni kömürlü termik santral yatırımlarının büyük ölçüde yavaşladığı bir dönemde mevcut maden sahalarının genişletilmesi ve yeni kömür sahalarının açılması, mevcut santrallerin ömrünü uzatacak koşulları yaratıyor ve Türkiye’nin kömürden çıkışını geciktirme riski taşıyor. 4 yıllık sürede verilen 123 kömür madeni projesinin izin sürecine başlamış olması, kömür madenciliğinin hâlâ ne kadar geniş bir coğrafyada gündemde olduğunu gösteriyor. Maden genişlemeleri ormanları, tarım alanları ve köyleri yok ediyor. Ayrıca, kömür üretimini sürdürmeye ve yeni alanlara genişletmeye yönelik politikalar, COP31 başkanlığını üstlenen Türkiye’nin uzun vadeli iklim hedefleriyle de çelişiyor” ifadelerini kullandı.
