Yeni bir araştırma, kelebeklerin iklim değişikliğine bağlı olarak yaşam alanlarını değiştirerek sürekli hareket halinde olduklarını, coğrafi dağılım alanlarını ya genişlettiklerini ya da daralttıklarını ve farklı rakımlara göç ettiklerini ortaya koydu. Uzmanlar bunun bir uyarı sinyali olduğuna dikkat çekti.
Genellikle “değişimin habercisi” olarak görülen kelebekler, küresel ısınma nedeniyle yaşam alanları değiştiği için hayatta kalabilmek adına tüm kıtalarda yer değiştirmeye başladılar.
Nature Ecology & Evolution dergisinde yayımlanan küresel bir araştırmaya göre, kelebek türlerinin yaklaşık onda biri, coğrafi dağılım alanlarını genişletti ya da daralttı veya daha yüksek rakımlara göç etti. Avustralya’daki Monash University bünyesindeki Küresel Değişim Ekolojisi Laboratuvarı’nın başkanı olan Dr. Shawan Chowdhury, 105 ülkedeki 1758 kelebek türünün dağılımındaki değişimleri inceleyen çalışmanın, iklim değişikliği ve aşırı hava olaylarının etkisiyle yaşanan dönüşümün “şaşırtıcı” boyutlarını ortaya koyduğunu söyledi ve ekledi:
“Kelebekler, erken uyarı göstergeleridir ve tüm gezegen için bir uyarı sinyali veriyor. Dağılım alanları bu kadar dramatik biçimde değişiyorsa, bu durum ekosistemlerin genelinde çok daha derin değişimlerin yaşandığını gösterir.”
Çoğu Yaşam Alanlarını Genişletti
Dağılım alanı değişen kelebeklerin yaklaşık %80’i, yaşam alanlarını genişletti. Bu türler, sıcaklıkların yükselmesiyle birlikte iklim koşullarının daha elverişli hâle geldiği yeni bölgelere yayılmaya başladı.
Bazı türlerin şaşırtıcı derecede hızlı hareket ettiğini belirten Chowdhury, Hindistan, Bangladeş ve Sri Lanka’ya özgü olan kahverengimsi coster kelebeğinin 2012 yılında Avustralya’ya ulaştığını ve o tarihten bu yana yılda yaklaşık 135 kilometre hızla yayıldığını söyledi.
Ancak Chowdhury’ye göre dağılım alanının genişlemesi her zaman olumlu bir gelişme anlamına gelmiyor. Özellikle böcek daha az elverişli yaşam alanlarına doğru ilerliyorsa ve popülasyonu düşükse, bu genişleme türün geleceği açısından iyiye bir işaret olmayabiliyor.
Araştırmaya göre türlerin yaklaşık %27’sinin dağılım alanı daraldı. Bunlar arasında, Birleşik Krallık’ın en küçük kelebeği olan Cupido Minimus da bulunuyor. Bu türler, geçmişte yaşadıkları bazı bölgelerden tamamen kayboldu.
Bazı kelebekler ise daha yüksek ya da daha alçak rakımlara göç ederek yaşam alanlarını değiştirdi. Makaleye göre dağılım alanındaki genişlemeler tüm kıtalarda, özellikle de tropikal bölgelerde görüldü. Buna karşılık daralmalar ağırlıklı olarak Avrupa ve Kuzey Amerika’da yaşandı. Rakım değişiklikleri ise neredeyse tamamen Kuzey Yarımküre’de gözlemlendi.
Tarım Gibi İnsani Faaliyetler de Etkili Oluyor
Bu değişimlerin başlıca nedeni iklim değişikliği ve aşırı hava olayları olsa da, yaşam alanlarının kaybı ve tarımsal faaliyetler gibi diğer etkenler de önemli rol oynadı. Örneğin Almanya’da bulunan Boloria aquilonaris adlı kelebek, bataklıkların kurutulması nedeniyle doğal yaşam alanlarının büyük bölümünü kaybetti. Romanya’da tarımsal üretimin yoğunlaşması, Colias myrmidone türünün dağılım alanının daralmasına yol açtı. Brezilya’da ise mavi kelebek türü Godartiana byses, iklimin ısınmasına bağlı olarak Rio de Janeiro ve Bahia eyaletlerinden Sao Paulo’ya kadar yayılımını genişletti.
Chowdhury, bazı türlerin dağılım alanlarının bir bölümünde genişlerken başka bir bölümünde daraldığını, bunun ise “oldukça endişe verici” olduğunu belirterek, “Bu türlerin geleceğinde ne olacağını gerçekten bilmiyorsunuz; uzun vadede nesli tehlike altındaki türler hâline mi gelecekler, yoksa en düşük risk kategorisinde mi kalacaklar, bunu öngörmek çok zor” dedi.
Chowdhury’ye göre dünya genelindeki kelebek koruma planlarının, özellikle iklim değişikliğinin etkisiyle yer değiştiren türleri dikkate alacak şekilde yeniden düzenlenmesi gerektiğine dikkat çekti. Avustralya’da yürütülen yeniden ağaçlandırma ve yaşam alanı restorasyonu çalışmaları sonucunda yapılan ekolojik araştırmalar, yerli bitkiler üzerindeki kelebek larvalarının sayısının yaklaşık beş kat arttığını ortaya koydu.
