IEA Başkanı Birol, özellikle Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kesintilerin enerji arzı açısından tarihsel ölçekte bir tehdit oluşturduğunu ifade etti. Bu gelişmenin “tarihin en büyük enerji güvenliği riski” olabileceğine dikkat çekti.
Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol, Orta Doğu’daki çatışmaların küresel enerji piyasalarında yarattığı sarsıntıya rağmen petrol fiyatlarının mevcut krizin büyüklüğünü tam olarak yansıtmadığını söyledi. Birol, piyasa beklentileri ile sahadaki gelişmeler arasında belirgin bir “kopukluk” bulunduğunu, ancak bu ayrışmanın kısa sürede ortadan kalkabileceğini vurguladı.
Atlantic Council tarafından düzenlenen bir etkinlikte konuşan Birol, özellikle Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kesintilerin enerji arzı açısından tarihsel ölçekte bir tehdit oluşturduğunu ifade etti. Bu gelişmenin “tarihin en büyük enerji güvenliği riski” olabileceğine dikkat çekti.
Arz Kaybı Geçmiş Krizleri Aştı
Birol, mevcut durumu geçmişteki büyük petrol krizleriyle karşılaştırarak çarpıcı veriler paylaştı. 1973 Petrol Krizi ve 1979 Petrol Krizi sırasında günlük yaklaşık 5 milyon varillik arz kaybı yaşandığını hatırlatan Birol, bugünkü kaybın ise 13 milyon varile ulaştığını belirtti. Bu seviyenin, geçmiş krizlerin çok ötesinde olduğunun altını çizdi.
Söz konusu arz daralmasının yalnızca enerji piyasalarını değil, küresel ekonomiyi de doğrudan etkileyebileceğini ifade eden Birol, geçmişte benzer şokların yüksek enflasyon, resesyon ve borç krizlerini tetiklediğini hatırlattı.
Petrol fiyatlarında artış yaşandığını ancak bunun krizin boyutuna kıyasla sınırlı kaldığını dile getiren Birol, “Piyasa algısı ile sahadaki gerçeklik arasında bir uyumsuzluk var. Ancak bu durumun uzun sürmeyeceğini ve iki tarafın yakınsamasının kaçınılmaz olduğunu düşünüyoruz” dedi. Bu sürecin küresel ekonomi açısından son derece hassas sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu.
Birol, IEA üyesi ülkelerin mart ayında aldığı stratejik rezerv kararına da değindi. Toplam 400 milyon varillik petrolün piyasaya sunulmasının hem miktar hem de hız açısından kurum tarihinin en büyük müdahalesi olduğunu belirtti. Bu adımın piyasalardaki arz şokunu sınırlamayı hedeflediğini ifade etti.
Altyapıda Hasar Ağır
Krizin fiziksel etkilerine de dikkat çeken Birol, petrol ve gaz sahaları, rafineriler ile terminaller dahil olmak üzere 80’den fazla enerji tesisinin zarar gördüğünü açıkladı. Bu tesislerin üçte birinden fazlasının ağır hasarlı olduğunu belirten Birol, altyapının yeniden işler hale getirilmesinin zaman alacağını söyledi.
Her şeyin bugün itibarıyla normale dönmesi halinde bile toparlanmanın hızlı olmayacağını vurgulayan Birol, kriz öncesi üretim ve arz seviyelerine dönüşün yaklaşık iki yıl sürebileceğine işaret etti. Özellikle finansal kapasitesi sınırlı ülkelerde bu sürecin daha da uzayabileceği değerlendiriliyor.
Fiyat Baskısı Kalıcı Olabilir
Öte yandan Uluslararası Enerji Ajansı, Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası Grubu, krizin etkilerine ilişkin ortak bir değerlendirme yayımlayarak enerji ve emtia piyasalarına yönelik risklerin sürdüğüne dikkat çekti.
Üç kurumun yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı üzerinden sevkiyatların yeniden başlaması durumunda dahi küresel arzın çatışma öncesi seviyelere dönmesinin zaman alacağı vurgulandı. Enerji altyapısında meydana gelen hasarın büyüklüğü dikkate alındığında, özellikle yakıt ve gübre fiyatlarının uzun süre yüksek seyretmesinin beklendiği ifade edildi.
Nisan ayı başında oluşturulan koordinasyon mekanizması kapsamında bir araya gelen kurum liderleri, savaşın etkilerinin “küresel, derin ve asimetrik” olduğuna işaret etti. Açıklamada, enerji ithalatçısı ülkelerin—özellikle düşük gelir grubundakilerin—bu süreçten orantısız biçimde etkilendiği belirtildi.
Artan petrol, gaz ve gübre fiyatlarının yalnızca enerji sektörünü değil, gıda güvenliğini ve istihdamı da tehdit ettiği vurgulanan açıklamada, bazı Orta Doğu ülkelerinin de ihracat gelirlerinde ciddi kayıplar yaşadığı kaydedildi.
Tedarik Zinciri Etkisi Genişliyor
Açıklamada ayrıca, tedarik zincirlerinde yaşanan aksaklıkların enerji, tarım ve sanayi üretimi üzerinde zincirleme etkiler yaratabileceği uyarısı yapıldı. Savaşın yol açtığı yerinden edilmeler, turizmde daralma ve iş gücü kayıplarının ekonomik toparlanmayı daha da geciktirebileceği ifade edildi.
Kuruluşlar, hem Uluslararası Para Fonu’nun Dünya Ekonomik Görünümü hem de Uluslararası Enerji Ajansı’nın Petrol Piyasası Raporu öncesinde paylaşılan bu değerlendirmelerin, krizin kapsamına dair güncel bir çerçeve sunduğunu belirtti.
Üç kurumun etkilenen ülkelere yönelik politika önerileri geliştirmek ve gerekli durumlarda finansal destek sağlamak üzere koordineli çalışmayı sürdüreceği de vurgulandı. Açıklamada, küresel ölçekte istikrarın yeniden tesis edilmesi için uluslararası iş birliğinin kritik önemde olduğu mesajı verildi.
