Yeni bir rapora göre, 2021 ve 2022 yıllarında Çin’in bazı bölgelerinde yaşanan elektrik kesintileri, ülkede enerji güvenliğine ilişkin kaygıları artırdı. Bu nedenle ülke bir yandan temiz enerjiye çok büyük yatırımlar yapmaya devam ederken geçen yıl aynı anda 50’den fazla kömür santralını devreye soktu. Uzmanlar bu ölçekte bir genişlemeyi endişe verici buldu.
Çin bir yandan rüzgar ve güneş enerjisi yatırımlarında rekorlar kırarken, aynı anda 2025 yılında 50’den faza büyük kömür ünitesini de devreye soktu. Bu sayı, önceki on yıl boyunca yıllık 20’nin altında kalan seviyelere kıyasla ciddi bir artış anlamına geliyor.
Çin, 2025’te güneş ve rüzgar enerjisindeki kapasite artışını hızla sürdürürken, son yıllarda olduğundan çok daha fazla kömürlü termik santralı da faaliyete geçirdi. Bu durum, dünyanın en büyük seragazı salıcısı olan Çin’in iklim değişikliğini sınırlamak için karbon emisyonlarını yeterince azaltıp azaltamayacağı konusunda endişelere yol açıyor.
3 Şubat’ta yayımlanan bir araştırmaya göre, her biri 1 GW ya da daha fazla üretim kapasitesine sahip kazan ve türbin setlerinden oluşan 50’den fazla büyük kömür ünitesi 2025’te devreye alındı. Oysa önceki on yıl boyunca bu sayı yılda 20’nin altındaydı. Enerji kullanımına bağlı olarak 1 GW’lık bir kapasite, birkaç 100 bin haneden 2 milyondan fazla haneye kadar elektrik sağlayabiliyor.
Genel olarak Çin, 2025’te 78 GW yeni kömürlü elektrik üretim kapasitesini devreye soktu. Hava kirliliği ve etkileri üzerine çalışan Centre for Research on Energy and Clean Air (CREA) ile küresel enerji eğilimlerini izleyen veri tabanları geliştiren Global Energy Monitor tarafından hazırlanan ortak rapora göre bu, önceki yıllara kıyasla keskin bir artışa işaret ediyor.
Hindistan’ın Son 10 Yılda Eklediği Kömür Gücünden Daha Fazlası
Raporun yazarlarından biri olan Global Energy Monitor’dan Christine Shearer, “Bu ölçekte bir genişleme gerçekten akıl almaz. Sadece 2025 yılında Çin’in devreye aldığı kömürlü elektrik kapasitesi, Hindistan’ın son on yılın tamamında eklediğinden daha fazla” yorumunu yaptı.
Buna karşın, rüzgar ve güneş enerjisindeki daha da büyük kapasite artışları, kömürün toplam elektrik üretimindeki payını geçen yıl bir miktar düşürdü. Daha temiz enerji kaynaklarındaki büyüme, elektrik talebindeki artışın tamamını karşıladığı için kömürden üretilen elektrik yaklaşık %1 oranında azaldı. Çin Ulusal Enerji İdaresi’nin verilerine göre ülke, 2025 yılında 315 GW güneş enerjisi ve 119 GW rüzgar enerjisi kapasitesi ekledi.
2021–2022 yıllarında yaşanan elektrik kesintileri, Çin’in kömür santralı inşa etme hamlesini tetiklemişti. Rüzgar ve güneş enerjisindeki bu devasa büyüme şu soruyu gündeme getiriyor: Çin neden hâlâ kömürlü termik santrallar inşa ediyor ve çoğu analize göre neden aslında ihtiyaç duyduğundan çok daha fazlasını devreye sokuyor?
Uzmanlara göre bunun yanıtı çok basit değil. Çin, ABD ya da Avrupa’ya kıyasla daha erken bir kalkınma aşamasında bulunuyor ve bu nedenle büyümeyi sürdürmek için daha fazla enerjiye ihtiyaç duyuyor. Ülkenin 1,4 milyarlık nüfusunun daha büyük bir kısmı orta sınıfa yükseldikçe, klima ve çamaşır makinesi gibi enerji tüketen cihazları karşılayabilenlerin sayısı da artıyor. Yanı sıra elektrik, Çin’in fabrikalarının kesintisiz çalışması için olduğu kadar, hükümetin ülkeyi teknoloji alanında lider yapmayı hedeflediği yapay zekânın yüksek enerji talebini karşılamak için de gerekli.
2021 ve 2022 yıllarında Çin’in bazı bölgelerinde yaşanan elektrik sıkıntıları, enerji güvenliğine ilişkin uzun süredir var olan endişeleri pekiştirdi. Bazı fabrikalar üretimi geçici olarak durdurdu, bir şehirde ise dönüşümlü elektrik kesintileri uygulandı. Hükümetin buna cevabı ise, daha fazla kömür santralı istediğini açıkça ortaya koymak oldu. Bu da kömür santralı inşası için yapılan başvurular ve verilen izinlerde büyük bir artışa yol açtı.
Elektrik Sisteminin İstikrarı Kömürün Bahanesi Oldu
Yeni rapora eş yazarlık yapan ve Centre for Research on Energy and Clean Air’da analist olan Qi Qin’e göre, 2022–2023’te yaşanan bu başvuru ve izin patlaması, yeni ünitelerin devreye girmesiyle geçen yıl kapasitede görülen büyük sıçramanın temel nedeni oldu. Rapora göre geçen yıl 83 GW’lık yeni kömürlü elektrik kapasitesinin inşasına başlandı ve bu da önemli miktarda yeni kapasitenin 2026 yılında da devreye girebileceğine işaret ediyor.
Hükümetin resmi görüşü, kömürün rüzgar ve güneş gibi hava koşullarına ve günün saatine bağlı kaynaklar için istikrarlı bir yedek sağladığı yönünde. 2022’deki elektrik sıkıntılarının bir nedeni de, Çin’in batısında önemli bir enerji kaynağı olan hidroelektriği olumsuz etkileyen kuraklıktı.
Çin Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu, geçen yıl kömür santrallarını daha temiz ve verimli hâle getirmeye yönelik yayımladığı rehberde, kömürün önümüzdeki yıllarda “önemli bir temel ve dengeleyici rol” oynaması gerektiğini belirtti. Sektörel bir kuruluş olan Çin Kömür Taşımacılığı ve Dağıtımı Derneği de geçen hafta yaptığı açıklamada, diğer enerji kaynakları kömürün yerini alsa bile, kömürle çalışan santralların elektrik sisteminin istikrarı açısından vazgeçilmez olmaya devam edeceğini söyledi.
Raporda ayrıca, Çin’e eski ve verimsiz kömür santrallarını hızla devre dışı bırakması ve Mart ayında onaylanacak bir sonraki beş yıllık planında, elektrik sektöründen kaynaklanan emisyonların 2025–2030 arasında artmamasını güvence altına alacak bir taahhütte bulunması çağrısı da yapıldı.
