Bilim insanları, iklim değişikliği sonucunda Avrupa çapında artan ortalama sıcaklıklar, istilacı sivrisineklerle bulaşan, acı verici ve hatta öldürücü olabilen tropikal virüs chikungunya’nın kıta genelinde yayılabileceği konusunda uyarıda bulundu.
Yeni bir çalışma chikungunya adı verilen son derece acı verici bir tropikal hastalığın artık sivrisinekler aracılığıyla Avrupa’nın büyük bölümüne bulaşabildiğini ortaya koydu.
İklim krizine bağlı daha yüksek sıcaklıklar nedeniyle enfeksiyonlar artık İspanya, Yunanistan ve diğer güney Avrupa ülkelerinde yılın altı aydan fazla bir döneminde, güneydoğu İngiltere’de ise yılda iki ay boyunca mümkün hale geldi. Bilim insanlarına göre küresel ısınmanın sürmesi, hastalığın daha da kuzeye yayılmasının sadece zaman meselesi olduğu anlamına geliyor.
Bu analiz, son yıllarda Avrupa’ya yayılan Asya kaplan sivrisineğinde virüsün kuluçka süresi üzerindeki sıcaklık etkisini tam olarak değerlendiren ilk çalışma olma özelliğini taşıyor. Araştırma, enfeksiyonların gerçekleşebileceği en düşük sıcaklığın önceki ve daha az sağlam tahminlerden 2,5 derece daha düşük olduğunu ortaya koyarken, araştırmacılar bunun “oldukça sarsıcı” bir fark olduğunu belirtti.
20 Yıl Önce Hayaldi
Chikungunya virüsü ilk kez 1952’de Tanzanya’da tespit edilmiş ve milyonlarca vakanın görüldüğü tropikal bölgelerle sınırlı kalmıştı. Hastalık, şiddetli ve uzun süreli eklem ağrılarına yol açıyor ve küçük çocuklar ile yaşlı yetişkinler için ölümcül olabiliyor. Son yıllarda Avrupa’da 10’dan fazla ülkede az sayıda vaka bildirilmiş olsa da, 2025’te Fransa ve İtalya’da yüzlerce vakayı içeren büyük çaplı salgınlar görüldü.
Çalışmanın baş yazarı ve Birleşik Krallık Ekoloji ve Hidroloji Merkezi’nden Sandeep Tegar, Avrupa’daki küresel ısınma hızının, küresel ortalamanın yaklaşık iki katı olduğuna dikkat çekerek, “Hastalığın kuzeye doğru genişlemesi sadece zaman meselesi” dedi.
Aynı merkezden Dr. Steven White ise şunları söyledi: “20 yıl önce Avrupa’da chikungunya ve dang humması olacağını söyleseydiniz, herkes deli olduğunuzu düşünürdü; bunlar tropikal hastalıklar. Ama artık her şey değişti. Bunun nedeni istilacı sivrisinek ve iklim değişikliği.
Hızlı bir değişim görüyoruz ve endişe verici olan da bu. Geçen yıla kadar Fransa son yaklaşık 10 yılda otuz kadar chikungunya vakası kaydetmişti. Geçen yıl ise 800’ün üzerinde vaka vardı.”
Gündüzleri ısıran Asya kaplan sivrisineği, sıcaklıklar arttıkça Avrupa genelinde kuzeye doğru ilerliyor. Birleşik Krallık’ta tespit edilmiş olsa da henüz yerleşik hâle gelmiş değil. Chikungunya için maliyetli aşılar bulunuyor, ancak en iyi korunma yöntemi sivrisinek ısırıklarından kaçınmak.
Dünya Sağlık Örgütü’nün böcek ve kene ısırıklarıyla bulaşan virüsler ekibine liderlik eden Dr. Diana Rojas Alvarez, Chikungunya’nın yıkıcı olabildiğini, insanların %40’ı kadarının beş yıl sonra bile artrit ya da çok şiddetli ağrı yaşamaya devam edebildiğini belirtti.
Salgının Büyüme Riski Var
Royal Society Interface dergisinde yayımlanan çalışma, kaplan sivrisineklerinde chikungunya virüsüne ilişkin daha önce yapılmış 49 araştırmanın verilerini kullanarak, ilk kez tüm sıcaklık aralığında kuluçka süresini belirledi. Araştırma, bulaşma için eşik sıcaklığın 13–14 derece olduğunu ortaya koydu. Bu da enfeksiyonların İspanya, Portekiz, İtalya ve Yunanistan’da yılın 6 aydan uzun bir döneminde, Belçika, Fransa, Almanya, İsviçre ve diğer yaklaşık 12 Avrupa ülkesinde ise yılda 3 ila 5 ay arasında görülebileceği anlamına geliyor. Ancak daha önce minimum sıcaklık 16–18 derece olarak tahmin ediliyordu ki bu durum, chikungunya salgınlarının düşünüldüğünden daha geniş alanlarda ve daha uzun sürelerle ortaya çıkma riski bulunduğunu gösteriyor.
Şimdiye kadar Avrupa’nın soğuk kışları kaplan sivrisineği faaliyetini durduruyor ve hastalığın bir yıldan diğerine geçişini engelleyen bir “yangın şeridi” görevi görüyordu. Ancak bilim insanları güney Avrupa’da yıl boyu kaplan sivrisineği etkinliği görmeye başlıyor ve bu da kıta ısındıkça chikungunya salgınlarının büyümesinin muhtemel olduğu anlamına geliyor. Öyle ki, araştırma ekibinden Dr White, “Sezgimiz, bu doğal yangın şeridi ortadan kalktığı için çok daha büyük salgınlar göreceğimiz yönünde” diyerek uyarıda bulundu.
