1972 yılından beri sivil toplum grupları tarafından UNFCCC’den gelişmeleri ve sivil toplumun sesini aktarmak için Climate Action Network tarafından yayımlanan ECO’nun yeni bülteni yayında.
COP31’de Uyum Fonu için yeni finansman taahhütleri verildiğini biliyor muydunuz?
Bu zengin ülkeler kılını bile kıpırdatmadı:
Fransa = $0
İtalya = $0
Birleşik Krallık = $0
ABD = $0
Kanada = $0
Avustralya = $0
Ve taahhüt verenler:
İspanya = $27.8 milyon
Almanya = $11.1 milyon
İrlanda = $6.7 milyon
Belçika Brüksel bölgesi = $3.2 milyon
Portekiz = $1.1 milyon
Estonya = $334,000
Toplam Taahhüt: 50,2 milyon dolar Bir F-35 Lightning savaş uçağının maliyetinin (121,4 milyon dolar) yarısından bile az!
İklim Finansmanı Kritik Eşikte: “Uygulama COP’u” Uygulama Gerektirir
Çarşamba günü COP Başkanlığı, İklim Finansmanı Çalışma Programı (CFWP) ve Madde 2.1(c) konularındaki tıkanıklığı aşmak için heyet başkanlarını bir araya getirdi. Önlerine üç seçenek koydu: Her iki konuda da somut sonuç, her iki konuda da usule ilişkin sonuç ya da hiçbirinde sonuç alınmaması. Birbirinden farklı iki müzakere başlığının tek pakette sunulması haklı olarak tepki çekti. Kafalar biraz karıştı ama şimdi kafa karıştırmanın sırası değil. Bu yüzden bazı noktaları netleştirelim:
Birincisi, iki gündemi birbirinden ayırın: Madde 2.1(c) kapsamında, geçen yıl Belém’de başlatılan Veredas Diyaloğu’nun ilk yılı yürütülüyor. CFWP ise gelişmiş ülkelerin finansman sağlama yükümlülüğünü düzenleyen Madde 9.1’le ilgili ve henüz yolun başında. Biri diğerinin rehinesi olamaz. İkisini eş tutmak, maraton koşucusuyla daha ayakkabısının bağcıklarını bağlayan birini karşılaştırmaya benziyor. İtirazları dinleyen Başkanlık, oturumu iki ayrı metin hazırlama sözü vererek kapattı. ECO bunu memnuniyetle karşılıyor. Çünkü iki gündemi birbirine yapıştırmak paketi güçlendirmez, ikisini de batırır.
İkincisi, burası bir Uygulama COP’u olacaktı (öyle değil miydi?). Oysa gelişmiş ülkeler önce yalnızca içeriğe odaklanılmasını istedi (önerdikleri alışveriş listesi fazlasıyla yaratıcıydı), sonra usule yöneldi… Değişen tutumlarının ardında değişmeyen tek bir şey var: Finansmanı konuşmaya hiç niyetleri yok. Burası giderek Bakü’yü hatırlatıyor. Gelişmiş ülkeler bu müzakerelerden ne istediklerini açıkça söylesin. Bu sürecin artık işlemesini istemiyorlarsa bunu da söylesinler. Göz boyamalarla kaybedecek vaktimiz yok.
Üçüncüsü, peki bir anlaşma nasıl olmalı? Kimse Belém’de alınan kararları ya da Yeni Kolektif Sayısallaştırılmış Hedef’i (NCQG) yeniden müzakereye açmak istemiyor. Geçen yıl üzerinde anlaşılan kapsam da tartışma konusu değil. Programı başlatmak, temel işleyiş üzerinde anlaşmak demek: Taraflar ne sıklıkla buluşacak, hangi girdiler kullanılacak, hangi çıktılar üretilecek, odak noktası ve görüşülecek konular ne olacak, gözlemciler ne ölçüde katkı sunabilecek? Belém kararını karşılayan ve G77’nin tamamının, gelişmiş ülkelerin kamu finansmanı sağlama yükümlülüğünü incelemek için resmî bir müzakere alanı oluşturulması yönündeki meşru talebine yanıt veren, işler bir çalışma programına ihtiyacımız var. Üstelik buna Antalya’da başlamalıyız. Madde 2.1(c) konusunda ise Veredas Diyaloğu sürdürülmeli, daha kapsayıcı hâle getirilmeli ve yeni yükler ya da koşullar getirilmeden tüm görüşler dikkate alınmalı. Basit, değil mi?
Son olarak ECO, herkese odadaki küçük (çok küçük!) fili hatırlatmak istiyor: Uyum finansmanı taahhütleri tam bir hakaret. Gelişmiş ülkeler Antalya’ya Uyum Fonu için yalnızca 50 milyon dolar getirdi. Tarafların sürekli güven çağrısı yaptığı bir haftada bunlar taahhüt değil, devede kulak kalacak miktarlar. İşte bu yüzden uyum finansmanını üç katına çıkarma taahhüdü gerçek olmalı. Küresel Uyum Hedefi (GGA) kararı, Mutirão kararını yeniden teyit etmeli ve gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere sağlanan uyum finansmanını 2035’ten çok önce yılda en az 120 milyar dolara çıkarmak için açık bir plan ortaya koymalı. Bu miktar bile gerçek ihtiyaçların çok altında. Muğlak bir atıf yeterli değil. Bugün iklim değişikliğine uyum sağlamaya çalışan topluluklar bir yıl daha “teknik çalışma” bekleyemez.
Antalya’daki başarısızlığın bedeli Addis Ababa’ya bırakılmamalı. Uygulama ve güven çağrılarını duyduk. Artık divandan kalkıp işe koyulma zamanı.
ECO, COP31 Başkanlığı’nın gözde projesi “Elektrifikasyon”un yapay zekâ tarafından yazılıp yazılmadığını merak ediyor. Çünkü kesinlikle yapay zekâ için yazılmış gibi görünüyor. Şüpheli bazı eklemelere bakılırsa nükleer enerji lobisi de metne el atmış.
2035’e kadar küresel elektrifikasyonu %35e artırma hedefi ilk açıklandığında birçok grup ve kurum bunu sevinçle karşıladı. Elektrifikasyon, fosil yakıtlardan aşamalı çıkışta, yenilenebilir enerjinin yaygınlaştırılmasında ve dünya genelinde yüz milyonlarca insanın enerjiye erişiminin sağlanmasında önemli bir rol oynayabilir.
Ancak 35’e 35 hedefi kendiliğinden bir iklim zaferi değil. Nükleer enerji bir şekilde davetli listesine girmiş, fosil yakıtlar da hemen arkasından geliyor. Fosil yakıtlarla sağlanan elektrifikasyon mevcut adaletsizliği uzatır. Pahalı, yavaş ve riskli nükleer projelere bahane olarak sunulduğunda ise acilen ihtiyaç duyulan gerçek çözümleri geciktirir. Uygun fiyatlı enerjiye erişim, elektrik şebekeleri, depolama, verimlilik, gelişmiş ülkelerden kamu finansmanı ve gelişmekte olan ülkeler için farklılaştırılmış sorumluluklar olmadan toplulukların ihtiyaçlarını karşılayamaz. Toplulukların enerji üzerindeki mülkiyetini ve enerji egemenliğini güçlendirmiyorsa insan odaklı bir dönüşüm değil, şirketlerin gücü ele geçirmesinin yeni bir yoludur.
ECO’ya göre bu hedefin, yapay zekâ kullanımının patlama yaşadığı ve zaten doymak bilmeyen veri merkezlerinin elektrik talebinin ihtiyatlı tahminlere göre dört yıl içinde iki katına çıkmasının beklendiği bir yılda, sorgulanmadan ivme kazanması da hayli dikkat çekici bir tesadüf. Hem de Lighthouse Reports’un analizine göre 500 veri merkezi çalışanının katıldığı COP’ta! Binlerce topluluk, yaşadıkları yerlerin hemen yakınında kurulan yıkıcı veri merkezlerinin etkileriyle boğuşuyor ve bunlara direniyor. Veri merkezleri şimdiden İrlanda’nın elektrik şebekesindeki tüketimin neredeyse dörtte birini oluşturuyor.
35’e 35 girişimi, aynı Başkanlığın yeni COP31 Yapay Zekâ Taahhüdü ile ard arda geldi. Bu taahhüt, yapay zekânın iklim, topluluklar, toprakları, su kaynakları ve enerji fiyatları üzerindeki risklerini küçümserken onu bir iklim çözümü olarak öne çıkarıyor. Hatta gelişmekte olan ülkelerde veri merkezlerinin kurulmasına iklim finansmanı aktarılması çağrısında bulunuyor. Bu da zaten kıt olan ve hayati önem taşıyan kaynakların acil hayatta kalma, uyum ve azaltım ihtiyaçlarından uzaklaştırılması anlamına geliyor.
COP31’in elektrifikasyon hedefinin asıl sınavı, kaç kez manşetlere taşındığı değil, küçük puntolu ayrıntılara nelerin gizlice sokulduğudur.
ECO, Adil Geçiş müzakerelerinin eş kolaylaştırıcısına katılıyor: Kara kedi de var, ak kedi de. Önemli olan fare yakalamaları. BAM, Adil Geçiş taahhütlerinin hayata geçirilmesini destekleyecek şekilde kurulmalı. ECO; güçlü, kalıcı, kapsayıcı, temsil gücü yüksek ve yenilikçi bir kurumdan daha azına razı olmayacak. Kedinin rengini tartışmak yeter. Artık kediyi salıp fareleri yakalamasını sağlama zamanı. Bize BAM gerekiyor!


