1972 yılından beri sivil toplum grupları tarafından UNFCCC’den gelişmeleri ve sivil toplumun sesini aktarmak için Climate Action Network tarafından yayımlanan ECO’nun yeni bülteni yayında.
COP31’in ikinci haftasına girerken COP Başkanlıkları, özellikle de müzakerelerden sorumlu Avustralya Başkanlığı, konferans koridorlarının dışında giderek ağırlaşan iklim gerçekliğinden gitgide uzaklaşıyor gibi görünüyor. Yalnızca bir hafta kalmışken Başkanlıklar, odağı yeniden Tarafların yürüttüğü müzakere gündemine çevirmeli ve alışıldık siyaset anlayışının hâkim olmasına izin vermek yerine hedefleri yükseltmeli.
İlk olarak Taraflar, işleyen bir Adil Geçiş Mekanizması oluşturmalı. Belém’de verilen yetki güçlüydü, ancak mevcut metin hedeflerin zayıf kalması riskini taşıyor. İkinci haftada ülkeleri bilgiye, uzmanlığa ve kaynaklara bağlı, sivil toplumun karar alma süreçlerine anlamlı katılımını sağlayan bir kurum güvence altına alınmalı. Sorumlulukları olup imkânları olmayan bir mekanizma, işçileri ve toplulukları yüzüstü bırakacaktır.
İkinci olarak, uyum finansmanını üç katına çıkarmak gerekli ancak yetersiz: Bu, ihtiyaçların yalnızca yaklaşık %30’unu karşılayacak. COP31, uyum finansmanını en az üç katına çıkararak yılda 120 milyar ABD dolarına ulaştıracak güvenilir bir uygulama planı kabul etmeli. Bu plan açık kilometre taşları ve hesap verebilirlik içermeli, ardından gerçek ihtiyaçlara dayalı yeni bir uyum finansmanı taahhüdü gelmeli. Finansman yeni, ilave ve öngörülebilir olmalı. Borç yükünü artıran kredilerle değil, kamu kaynaklarından hibelerle sağlanmalı.
Üçüncü olarak, finansman açığı kapatılmalı. İklim etkilerinin maliyeti artarken finansman taahhütleri azalıyor. Avustralya, uyum finansmanının üç katına çıkarılması konusunda uzlaşma sağlamalı, Paris Anlaşması’nın 9.1 maddesine odaklanan bir İklim Finansmanı Çalışma Programı oluşturmalı ve BMİDÇS fonlarından yapılan ödemelerin üç katına çıkarılması dâhil, uyum, azaltım ve kayıp ve zarar finansmanını artırmalı.
Dördüncü olarak, fosil yakıtlardan adil, düzenli ve hakkaniyetli biçimde uzaklaşma süreci ilerletilmeli. COP öncesindeki Taku Pakasoa Bildirgesi ve Belém yol haritaları siyasi ivme yarattı, ancak Avustralya bunları nasıl ileri taşıyacağını açıklamadı. Emisyon azaltımı da korunmalı ve güçlendirilmeli. Azaltım Çalışma Programı içi boş bir yapıya indirgenmemeli; Küresel Durum Değerlendirmesi (GST) ile bağlantı kurmalı ve 1,5°C hedefini ulaşılabilir tutmalı. COP’un genel karar metni ve müzakereler dışındaki duyurular, müzakere salonlarında kaydedilecek ilerlemenin yerini alamaz. İkinci haftada ortaya konması gerekenler somut finansman, güçlü kurumlar ve güvenilir uygulama planlarıdır.
ECO, hedeflerin düşürülmesini kabul etmeyecek. Önümüzde bir hafta var ve sonuç almak için hâlâ zamanımız bulunuyor.
BAM: Bu Metin Midemizi Ağrıtıyor
İkinci hafta başladı ve Adil Geçiş Mekanizması’na ilişkin bir taslak metin masada. Tarafların önünde bir tercih var: Adil Geçiş’i sahada hayata geçiren bir Belém-Antalya Mekanizması kurmak ya da yalnızca Adil Geçiş hakkında konuşan bir mekanizmayla yetinmek.
Taslak metinde ECO’nun olumlu bulduğu pek çok unsur var. Ancak şu hâliyle, uygulama araçları ve somut eylem usulleri olmayan bir BAM’da “anlamlı katılım” vaat etmek; sizi masaya davet edip önünüze ne çatal bıçak, ne tabak, ne de yemek koymaya, yalnızca üzerinde “daha fazla diyalog” yazan bir şişe berbat rakı sunmaya benziyor. Kalıcı bir kurumsal düzenleme olmadan Adil Geçiş Mekanizması da ucuz bir paket servisten farksız.
İşçiler ve topluluklar daha iyisini hak ediyor. İşte ECO’nun çözüm önerileri:
BAM’ın uygulama araçlarını (MOI) güçlendirme ve yaygınlaştırmadaki rolünü genişletin. Mevcut kaynaklara erişimi kolaylaştırmakla yetinmeyin. BAM, Adil Geçiş stratejilerinin uygulanması için kaynak seferber etmeli, kaynaklara erişimi basitleştirmeli ve ulusal ve ulusaltı kuruluşların, mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelerin (KOBİ’lerin), işçilerin ve yerel toplulukların kaynaklara doğrudan erişimini sağlamalı. Ayrıca boşlukları ve engelleri tespit etmekle kalmayıp bunların giderilmesine de yardımcı olmalı.
Uygulama usullerinde daha yaratıcı olun. Bunlara bir kaynak seferberliği grubu oluşturulmasını da ekleyin. Kendimizi kandırmayalım: Gelecekte yapılacak bir gözden geçirme, bugünkü zayıf uygulama usullerini telafi etmeyecek.
BMİDÇS bünyesinde Adil Geçiş’ten tamamen sorumlu, özel ve kalıcı bir kurumsal yapı oluşturun.
Hak sahiplerinin BAM’ın yönetişiminde ve işlevlerinde nasıl anlamlı biçimde temsil edileceğine ilişkin somut ifadeler ekleyin.
ECO, Tarafların geçen hafta sunulan daha iddialı önerileri bu taslağa dâhil etmek üzere teknik çalışmaları sürdürme taahhüdünü duymaktan rahatladı ve sürece katılmaya hazır. Tarafların bunu yapabilecek kapasiteye sahip olduğunu biliyoruz. Umarız amaca uygun, acilen ihtiyaç duyduğumuz Adil Geçiş’i hayata geçirecek bir BAM kurma kararlılığını da gösterirler.
ECO, bu COP’ta uyumun bir kez daha pazarlık konusu yapılmasına izin vermeyecek. Yanlış anlaşılmasın: Uyum finansmanını üç katına çıkarma hedefinin Küresel Uyum Hedefi’nden (GGA) çıkarılması, insanların yaşamlarının iklim felaketlerinden korunmasının reddedilmesi demek. Yeterli finansman olmadan uygulama mümkün değil. ECO tetikte olacak: Antalya’daki ikinci haftada tüm gözler, dünya nüfusunun büyük çoğunluğunun kaderini belirleyecek uyum finansmanını üç katına çıkarma hedefinin nasıl karara bağlanacağına çevrilecek. ECO odağını kaybetmeyecek: COP31’de bu hedef üzerinde uzlaşmak için masada pek çok seçenek var. Ancak gerçekten önemli olan tek şey, hedefin GGA kapsamında doğru siyasi temele oturtulması. Unutmayın, Antalya’ya iklim değişikliğinden şu anda etkilenen topluluklara güçlü siyasi mesajlar vermek için geldik. Bu yüzden üç katına çıkarma hedefinin hayata geçirilmesi üzerinde anlaşmak yalnızca ilk adım. BM Çevre Programı’na (UNEP) göre bu hedef, ihtiyaç duyulan finansmanın alt sınırını oluşturuyor ve uyum ihtiyaçlarının %30’undan azını karşılıyor.
Ülkeler, göstergelere ilişkin yüzlerce sayfalık üst veriden oluşan bir bilgi notuyla nasıl uyum sağlayabilir? Teknik görev gücünün ortaya koyacağı çalışmanın açık bir sınırı var. Yeterli finansman olmadan göstergelerin uygulanması, yalnızca zengin ülkelerin anlatabileceği bir başarı hikâyesine dönüşme riski taşıyor.
Sözlerden fazlasına ihtiyacımız var. İhtiyacımız olan, 2035’ten çok önce yılda en az 120 milyar ABD dolarına ulaşmayı sağlayacak açık bir uygulama planı ve en kırılgan kesimlerin borç yükünü artırmadan Ulusal Uyum Planlarını (NAP’ler) toplumların dayanıklılığını güçlendirecek somut planlara dönüştürecek bir yol haritası.
ECO bu konuda son derece açık olmak istiyor: Yapabileceğinizin en alt sınırı bu. Belém’de bunun taahhüdünü verdiniz. Kolları sıvayın ve işe koyulun. Bu sürecin bizi bir yıl daha yüzüstü bırakmasına izin vermeyin.
Sıkı Kurallar Hata Değil, Olması Gereken Bir Özellik
Kaçıranlar için hatırlatalım: Madde 6.4 Denetim Organı yıllık raporunu sundu. ECO ise Tarafların tepkilerinden endişeli. Salondaki pek çok kişi kuralları “fazla katı” buluyor ve mekanizmanın “ölçeklenebilmesi” için gevşetilmelerini istiyor.
Oysa BM’nin iklim değişikliği ve insan hakları Özel Raportörü Elisa Morgera, “iyi tasarlanmış kuralların bile rutin olarak etrafından dolanıldığını” ve Yerli Halkların, işçilerin, çiftçilerin ve kırsal kesimdeki kadınların yaygın ve sistematik zararlara maruz kaldığını bildirdi.
“Fazla katı” dedikleri de bu! İyi tasarlanmış kurallar bile sürekli çiğneniyorsa çözüm, daha kötü kurallar tasarlamak değildir. Madde 6.4 kurallarını gevşetmek, karbon piyasalarına yıllardır damgasını vuran gerçek emisyon azaltımlarının üzerinde kredi verilmesini, yeşil aklamayı ve hak ihlallerini bu kez BM’nin meşruiyeti altında yeniden üretmek demektir. Bunun ne insanlara ne de gezegene faydası var. Ancak Özel Raportörün belirttiği gibi, fosil yakıta dayalı ekonominin sürmesinden çıkar sağlayanların işine geliyor.
Kuralların gevşetilmesi, gerçekleşmemiş emisyon azaltımları için kredi verilmesine yol açar. Sıkı kurallar bir hata değil, mekanizmanın temel özelliği olmalı. Taraflar yönlendirici rollerini ciddiye alıyorsa Denetim Organı’na, 2027’deki ilk toplantısında Sürdürülebilir Kalkınma Aracı’ndaki tüm boşlukları kapatma talimatı vermeli. ECO, Madde 6 kapsamındaki proje havuzunun Yerli Halklar ve yerel topluluklar için, karbon piyasalarının ise işçiler için oluşturduğu gerçek risklerin farkında. Bu riskler, Aracın güçlendirilmesi için tek başına yeterli gerekçe.
Yerli Halkların ve yerel toplulukların Özgür, Önceden ve Bilgilendirilmiş Rızası ile güvence altına alınmış arazi kullanım ve mülkiyet hakları sağlanmalı; uygulanabilir insan hakları ve çalışma hakları güvenceleri ile gerçek şikâyet ve başvuru mekanizmaları oluşturulmalı.
Öyleyse Taraflar, akılsızlık etmeyin. Kuralların zayıflatılmasına yönelik her girişimi reddedin. Bilimi, gerekli özeni ve insan haklarını kârın önüne koyun.
Toplumsal Cinsiyet Adaleti Günü: Belém Eylem Planı’nı Uygulayın
Bugün her yer biraz daha mor görünüyorsa bu tesadüf değil. Buradayız, kalabalığız ve arka planda kaybolmaya niyetimiz yok. Konferans alanının dört bir yanında WGC ve müttefiklerimiz eylemlerimizi, seslerimizi, hikâyelerimizi ve ödün vermeyen feminist enerjimizi ortaya koyuyoruz. İklim eylemini etkili kılan bilgiyi, emeği ve yaşadıklarımızı beraberimizde getiriyoruz. Bugün bunların görmezden gelinmesini imkânsız kılıyoruz. Geçen hafta bazı Taraflar, bu yılki toplumsal cinsiyet müzakerelerini prosedürel bir formaliteye dönüştürmeyi başardı. Anlaşılan kanıtları okumak bile artık fazla radikal. WGC’nin mütevazı bir önerisi var: Bir rapor istiyorsanız en azından açıp okuyun. Ve lütfen, yayımlanmış bir raporun başlığını yeniden yazmayın.
Ama açık olalım: Usule ilişkin bir gerileme, feministlerin geri çekildiği anlamına gelmez. Belém Toplumsal Cinsiyet Eylem Planı kabul edildi, faaliyetlerin sorumluları ve takvimleri belirlendi. Bitmek bilmeyen sözcük tartışmalarının zamanı geçti. Her düzeyde sahada eyleme ihtiyacımız var. Taraflar taahhütlerini yerine getirmeli ve değerlendirmelerini Mart 2027’ye kadar BMİDÇS sekretaryasının portalı üzerinden sunmalı. Bugün aramızda olmayanları da sayıyoruz.
Katılım masraflarını karşılayamayanları, sınırlarda durdurulanları ve kimin sesinin önemli olduğuna karar veren sistemler tarafından dışlananları Özellikle de yaşamları suç sayılan, gerçeklikleri yok sayılan, ancak iklim bilgileri ve liderlikleri vazgeçilmez olan LGBTIQ+ topluluklarını. Yoklukları uzmanlık eksikliğinden değil, adaletin sağlanamamasından kaynaklanıyor.
Öyleyse konferans alanındaysanız ve henüz morunuzu almadıysanız geç kalmış değilsiniz! Sivil Toplum Kuruluşları Merkezi’nde (CSO Hub) WGC’yi bulun, mor bandananızı alın ve bize katılın. Belém Toplumsal Cinsiyet Eylem Planı’nın her düzeyde zamanında ve eksiksiz uygulanması için sesinizi yükseltin.
Biz burada müzakereleri süslemek için değil, değiştirmek için varız. Morları sayın. Sesleri sayın. Mücadeleyi sürdüreceğimize güvenin. Belém Toplumsal Cinsiyet Eylem Planı’nı uygulayın.


