Climate Action Tracker tarafından yayımlanan ECO bültenleri İklim Haber’de. İşte bugünden beklentiler…
COP31, siyasi boyutu ne kadar vurgulansa az kalacak, dünya açısından son derece zorlu bir dönemde gerçekleşiyor. Soykırım, savaş, çatışma ve yıkım, sorumluların hesap vermemesi ve cezasız kalması nedeniyle normalleştirilirken dünya, kronikleşmiş ve kökleşmiş bir belirsizlik ortamına sürükleniyor. Bu sırada iklim değişikliğinin etkileri giderek daha yıkıcı ve inkâr edilemez hâle gelerek dünya genelindeki siyasi ve ekonomik güvensizliği derinleştiriyor. Nepal’de bir buzulun çökmesi, dünya genelindeki gıda sistemlerini tehdit eden benzeri görülmemiş bir Süper El Niño, Avrupa, Asya ve Orta Doğu’daki sıcak hava dalgaları ve ölümlere ve yıkıma yol açan sayısız başka olay; BM Genel Sekreteri’nin ilan ettiği “Kırmızı Alarm” da dâhil olmak üzere yapılan sayısız uyarıya rağmen, onlarca yıldır etkili adımlar atılamadığının çarpıcı hatırlatıcıları olarak kalıyor.
Son dönemde yayımlanan raporlar, emisyonlarda kapsamlı ve iddialı azaltımlar gerçekleştirilmediği takdirde, Paris Anlaşması’nda belirlenen 1,5°C sınırının çok ötesine geçen bir küresel ısınmaya doğru ilerlediğimizi son derece açık bir biçimde ortaya koyuyor. Bu, milyarlarca insan için büyük bir yıkım anlamına gelecek ve milyarlarca insanın hayatını tehdit edecektir.
Bu tehdit, iklim değişikliği etkilerinden en fazla zarar görecek insanların zihninde ağır bir endişe kaynağı olmaya devam ederken hükümetler savaş ve yıkıma trilyonlarca dolar aktarıyor, fosil yakıtların kullanımını ve üretimini genişletmeye ve fosil yakıtlara teşvik sağlamaya devam ediyor. Aynı zamanda, istihdamın yerini alan ve milyarlarca insanın ekonomik güvencesizliğini kalıcı hâle getiren, yüksek enerji tüketimine ve yoğun emisyona neden olan veri merkezlerine trilyonlarca dolar yatırılıyor.
Dünyanın dört bir yanındaki insanlar, haklarının her geçen gün nasıl ellerinden alındığını ve cezasızlığın nasıl hüküm sürdüğünü görüyor. Bu hakları korumak amacıyla oluşturulan uluslararası hukuk sistemleri güvenilirliklerini yitirmiş durumda ve insanların hükümetlere ve hükümetlerin içinde yer aldığı çok taraflı sistemlere duyduğu güvensizlik giderek artarak derinleşiyor. Bu öfke ve hayal kırıklığı, dünya genelinde patlak veren çok sayıda protesto ve gösteride açıkça görülüyor: Topluluklar, öğrenciler ve işçiler artık yeter diyor.
Hükümetler, işte bu toplumsal öfke ve hayal kırıklığı ortamında COP31 için Türkiye’nin Antalya kentinde bir araya geliyor. COP’a katılan liderler ve hükümetler, çok taraflı süreçlere ve uluslararası hukuka yönelik sözde destek beyanlarının ötesine geçerek artık sorumluluk almalı! Uluslararası Adalet Divanı, hükümetlerin hukuki yükümlülüklerini açıklığa kavuşturmuştur; bu konuda hiçbir belirsizlik yoktur. Hükümetler, 1,5°C hedefine ulaşmalı, bunu sağlayacak iklim eylemleri için gerekli finansmanı sağlamalı ve hakkaniyeti, adaleti ve insan haklarını BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin (BMİDÇS) ve Paris Anlaşması’nın hedeflerine ulaşmaya yönelik çabaların merkezine yerleştirmelidir.
COP31, Türkiye ve Avustralya’nın ortak başkanlığında gerçekleştiriliyor. ECO açısından bu durum, konferanstan beklentilerimizi iki katına çıkarıyor. Başkanlıklar, müzakerelerin dar kapsamlı şirket çıkarları veya yalnızca söylem düzeyinde başarı olarak sunulabilecek basit kazanımlar yerine kamu yararı doğrultusunda yürütülmesini ve böylece gerçek ve kalıcı ilerleme sağlanmasını güvence altına almalıdır. COP31’de Taraflar aşağıdaki somut sonuçları elde etmelidir:
Geçtiğimiz yıl Belém’de üzerinde uzlaşılan Adil Geçiş Mekanizması’nı, adil geçiş ilkeleri doğrultusunda kurmak ve işler hâle getirmek;
İklim değişikliğinden en ağır biçimde etkilenen gelişmekte olan ülkelerin uyum ihtiyaçlarını karşılamak için gerekli kamu finansmanının sağlanması yönünde açık ve kararlı ilerleme kaydetmek;
Kayıp ve Zararlara Müdahale Fonu’na (FRLD) yönelik mevcut finansman taahhütlerini fiilî katkılara dönüştürmek, yeni finansman taahhütlerinde bulunmak ve fonun kaynaklarının yeniden artırılması sürecini başlatmak;
Gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere sağlanan finansmandaki, özellikle de kamu kaynaklarından sağlanan hibe temelli finansmandaki büyük açığı kapatmak amacıyla, Paris Anlaşması’nın 9.1 maddesinin ele alınmasına ve uygulamaya geçirilmesine olanak tanıyacak bir iklim finansmanı çalışma programı oluşturmak;
Fosil yakıtlardan adil, düzenli ve hakkaniyetli bir şekilde uzaklaşmaya yönelik planların, adil elektrifikasyonun ve diğer emisyon azaltım eylemlerinin ele alınmasını içeren, güçlendirilmiş bir Azaltım Çalışma Programı’nın sürdürülmesi konusunda anlaşmaya varmak.
Buna ek olarak COP31, insan hakları ve çevre savunucularının korunması, aktivistlerin güvenliğinin sağlanması ve otoriterlik, doğal kaynakların sömürülmesi, istismar ve militarizasyona karşı mücadelede sesini yükseltme ve muhalefet etme hakkı da dâhil olmak üzere sivil toplumun faaliyet alanının korunması konusunda ilerleme sağlamalıdır.
COP31, dünyanın dört bir yanındaki insanların güçlü çağrısına yanıt verebilir ve vermelidir. İnsanları ve gezegeni koruyacak bir yol açmak için gereken kararlılığı ve netliği ortaya koyarak içinde bulunduğumuz dönemin gerektirdiği sorumluluğu üstlenmelidir.
COP31’e Bir Mesaj: İklim Adaleti Sağlık Adaletidir
ECO, size mutlu bir Sağlık Günü diler! Bugün, COP 31 Başkanlığı, Antalya Sağlık Direnci Girişimi lansmanını yapacak. COP31 sağlıklı bir başlangıç yaparken ECO, bu fırsattan istifade ederek Taraflara, dayanıklı sağlık sistemlerinin insanları iklim değişikliğinden korumak için hayati önem taşıdığını, ancak tek başına yeterli olmadığını hatırlatmak ister.
Kuraklıkla mücadele eden küçük ölçekli bir çiftçi, seller nedeniyle evini terk etmek zorunda kalan bir aile veya su bulunmayan bir sağlık kuruluşunda doğum yapan bir kadın için iklim değişikliği bir sağlık acil durumudur. Ancak iklimle ilgili karar alma süreçlerinde sağlık, çoğu zaman göz ardı edilmektedir. Sağlık Günü’nün ötesinde, Antalya’da ve kendi ülkelerimizde her gün fiziksel ve ruhsal sağlık, iklimle ilgili her kararın merkezinde yer almalıdır.
Azaltım, gelecekteki sağlık risklerini azaltmak açısından elzemdir. Adil geçiş; daha temiz hava, daha güvenli işler, uygun fiyatlı temiz enerji, daha güçlü kamu hizmetleri ve daha sağlıklı topluluklar sağlayan bir geçiştir. Toplulukları geride bırakan veya bazı bölgeleri gözden çıkaran bir geçiş, adil olarak nitelendirilemez. Hükümetler, bu zararlardan sorumlu olanların iyileştirme çalışmalarına, tazminata ve adil geçişin finansmanına katkıda bulunmasını sağlamalıdır.
Uyum da temelde sağlığın korunmasıyla ilgilidir. Güvenli barınma koşulları, temiz su, besleyici gıdaya erişim ve aşırı sıcaklara karşı korunma, hayatta kalmak açısından hayati öneme sahiptir. Acil sağlık hizmetlerinin, cinsel sağlık ve üreme sağlığı hizmetlerinin, aşılama çalışmalarının, bulaşıcı hastalıkların tedavisinin, ağrı tedavisinin, cerrahi müdahalelerin ve psikiyatrik bakımın sürdürülebilmesini sağlayan dayanıklı sağlık sistemleri de aynı derecede önem taşımaktadır. Gelişmekte olan ülkeler iklim risklerine en fazla maruz kalan ülkelerdir ve bu ülkelere öngörülebilir, erişilebilir ve hibe esaslı finansman sağlanması gerekmektedir.
Fosil yakıt şirketleri, onlarca yıldır insanların sağlığına zarar veren ve iklim değişikliğine yol açan faaliyetlerden kâr sağlamaktadır. Fosil yakıt endüstrisi, tütün endüstrisinin geçmişte izlediği yöntemlerin aynısını benimsemektedir: şüphe yaratmak ve bilimsel bulguların sorgulanmasını sağlamak amacıyla finansman sağlamak. Dünya Sağlık Örgütü’nün Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi, halk sağlığı politikalarının tütün endüstrisinin çıkar çatışmalarından ve kendi çıkarlarına hizmet eden müdahalelerinden korunması gerektiğini kabul etmektedir. Aynı ilke, çıkar çatışmalarına karşı koruyucu önlemlerin hayata geçirilmesi yoluyla Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi süreçlerine de uygulanmalıdır.
COP31’de başarının gerçek ölçütü, hükümetlerin kaç taahhütte bulunduğu değil, aldıkları kararlarla kaç kişinin hayatını koruduğu olmalıdır. Çünkü iklim adaleti, nihayetinde insanlarla ilgilidir: onların sağlığı, bedenleri üzerindeki özerklikleri, onurları ve çocuklarını sağlıklı ve güvenli bir çevrede büyütme hakkı da dâhil olmak üzere güvenli bir geleceğe sahip olma haklarıyla ilgilidir.
Belém’den Antalya’ya Adil Geçiş: BAM’ı Hayata Geçirelim!
Dönüşüm hâlihazırda yaşanıyor. Fosil yakıtların aşamalı olarak kullanımını sonlandırmaktan yenilenebilir enerji kaynaklarının aşamalı olarak devreye alınmasına, geçiş minerallerine yönelik talebin hızla artmasından gıda sistemlerinin ve sanayilerin dönüşümüne ve toplulukların iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlamasına kadar hangi konudan söz edersek edelim, açıkça ortaya çıkan gerçek şu: Adil Geçiş çalışmalarının ortak bir çatı altında yürütülmesini sağlayacak bir yapı olmadan ülkeler, bu süreci kendi başlarına nasıl yöneteceklerini bulmak zorunda kalıyor. Bu da edinilen derslerin paylaşılmaması, desteğin dağınık kalması ve küresel engellerin varlığını sürdürmesi anlamına gelirken, bunun bedelini işçiler ve topluluklar ödüyor.
Bir yıl önce Belém’de Taraflar, Adil Geçiş’in iklim politikalarının tüm alanlarına entegre edilmesi, hak temelli bir yaklaşıma dayanması ve anlamlı katılımı esas alması gerektiği konusunda mutabakata vardı. Ayrıca Adil Geçiş’in yalnızca ulusal düzeyde yürütülecek bir çaba olmadığı; uluslararası iş birliği, yeterli finansal destek ve küresel engellerin birlikte ele alınmasını gerektirdiği konusunda da uzlaştılar. Tüm bunları hayata geçirmek için COP31’e kadar bir Adil Geçiş Mekanizması geliştirmeyi taahhüt ettiler. Ortak bir çatı oluşturma vaadi.
O zamandan bu yana, toplantı üstüne toplantı yapılırken ECO, Adil Geçiş mimarlarının yeni fikirler ortaya koyduğuna tanık oldu. Şimdi, COP31’de, Küresel Adil Geçiş için Belém-Antalya Mekanizması’nı (BAM) gerçekten inşa etmek için yaratıcılığa ve iddialı hedeflere ihtiyaç var.
ECO’nun, her zamanki gibi, BAM’ın amacına uygun bir şekilde yapılandırılması için önerileri var:
- COP28 ve COP30’da alınan Adil Geçiş kararları, mekanizmanın kapsamını netleştirmek için sağlam temeller sunuyor.
- Bu mekanizmanın Adil Geçiş konusunda NE YAPACAĞINI tanımlayan, iyi tasarlanmış bir kat planı: bilgi ve deneyim paylaşımı, bilgi üretimi, koordinasyon sağlanması, eksikliklerin, risklerin ve engellerin belirlenmesi ve ele alınması, Adil Geçiş stratejilerine yönelik teknik ve finansal desteğin harekete geçirilmesi yoluyla uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi.
- Çalışmaları KİMİN yürüteceğinin netleştirilmesiyle yapının sağlamlığının güvence altına alınması: Paris Anlaşması Taraflar Toplantısı (CMA) kapsamında bir gündem maddesinden, uygulamadan sorumlu yapı olarak görev yapacak temsil gücüne sahip ve kapsayıcı bir kurumsal düzenlemeden ve sahadaki ihtiyaçları görünür kılacak açık ve kapsayıcı bir Adil Geçiş meclisinden oluşan bir kurumlar ekosistemi.
- Son olarak, bu yapıya yerleşebilmek için bir takvime ihtiyacımız var. Taraflar, COP31’de mümkün olduğunca çok konuda karar almalı ve henüz karara bağlanmamış hususlar için açık bir takvim ve süreç üzerinde uzlaşmalıdır. Böylece BAM, en geç COP32’ye kadar işler hâle getirilmelidir.
ECO ve dostları, inşaata katkı sunacak araçlarıyla Antalya’ya geldi. Ayrıca anlaşmanın bir parçası olması gereken uygulama usullerine ilişkin önerileri de var — yani işin NASIL yapılacağına dair. Ancak şimdilik, herkesin sığabileceği kadar büyük ve sahada etki yaratabilecek kadar sağlam, kalıcı bir yapı inşa etmeye odaklanalım. BAM’ı hayata geçirelim!
Uyum Finansmanı Yetersiz: Açığı Kapatın, Hemen Ödeyin!
ECO, iklim adaletsizliği nedeniyle ortaya çıkan uyum finansmanı krizine dair ciddi endişelerini dile getiriyor!
İklim değişikliğine en az katkıda bulunanlar, bu değişikliğin en ağır sonuçlarını yaşıyor. Aşırı sıcak hava dalgaları, fırtınalar, orman yangınları, kuraklık ve sellerin şiddeti artarken, sıradan insanlar ya acı çekiyor ya da korunmak için yüksek bedeller ödüyor. Unutulmamalı ki, insanlar hayatlarını kaybedecek; yakın tarihli bir tahmine göre bu sayı 850 bini aşacak.
UNEP’in 2026 Uyum Açığı Raporu’na göre, gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere aktarılan uluslararası kamu uyum finansmanı 2024 yılında 28,2 ila 31,7 milyar ABD doları arasında gerçekleşti. Ancak gelişmekte olan ülkelerin gerçek uyum ihtiyaçları, 2035 yılına kadar yıllık 305 ila 420 milyar ABD doları seviyesinde olacak.
COP30’da hedeflenen uyum finansmanının üç katına çıkarılması durumunda bile en az %70’lik bir finansman açığı devam edecek.
Buna karşılık, gelişmiş ülke hükümetleri, zengin fosil yakıt şirketlerine sübvansiyon vermek veya Soğuk Savaş döneminden beri görülmemiş hızda askerî harcamaları artırmak için kaynak bulmakta zorlanmıyorlar.
Uyum finansmanındaki açıklar, gıda kıtlığına, kirli suya, güvensiz barınaklara ve kritik altyapının zarar görmesine yol açıyor. Uyum eylemleri ve finansmanı yetersiz kaldıkça, can kayıpları ile sağlık ve geçim kaynaklarına yönelik zararlar artmaya devam edecek.
ECO, Antalya’da bu gerçeği her gün dile getirecek: Gelişmiş ülkeler, en azından 2035’ten çok önce, yılda en az 120 milyar ABD doları tutarında uyum finansmanı sağlamalı ve sonunda bu finansmanı gelişmekte olan ülkelerin gerçek uyum ihtiyaçlarını karşılayacak seviyeye çıkarmalıdır.
Unutulmamalıdır ki: Uyum finansmanı, kamu kaynaklarından hibe olarak verilmelidir ve iklim etkilerine karşı zaten kırılgan olan en yoksul ülkelerin borç yükünü artırmamalıdır. UNCTAD’a göre 3,4 milyar insan, sağlık veya eğitim harcamalarından daha fazla faiz ödemeleri yapan ülkelerde yaşamaktadır. Dayanıklılığı artırmak, ülkelerin borçlarını artırmamalıdır.
