Yeni yayımlanan bir araştırmaya göre, dünyanın iklim sistemi bilinmeyen bölgelerin derinliklerine doğru ilerliyor.
Dünya’nın “yaşamsal belirtilerini” izleyen yıllık bir rapor olan İklimin Durumu (State of the Climate), sera gazı konsantrasyonları ve sıcaklık değişimlerinden orman yangınları nedeniyle gerçekleşen ağaç örtüsü kaybına kadar iklimle ilgili çeşitli göstergeleri takip ediyor.
Bioscience dergisinde 14 Ekim’de yayımlanan çalışmanın araştırmacıları, gezegenin 16 yaşamsal belirtisinden yedisinin şu anda rekor uç seviyelerde olduğunu tespit etti. Buna deniz seviyeleri ve atmosferdeki sera gazları da dahil. Bu sırada, orman yangınlarında yanan alanlar ve okyanus sıcaklık seviyeleri gibi diğer birden fazla göstergede ise hızlanma veya ani değişimlerin olduğu görülüyor.
Araştırmacılar, küresel ısınma hızının arttığına dikkat çekiyor: 1880 ile 1970 yılları arasında on yılda yaklaşık 0,05 derece olan bu oran, 2010 ile 2024 yılları arasında on yılda yaklaşık 0,36 dereceye yükseldi. Yanı sıra çalışma, Paris Anlaşması’ndaki 2 derece sınırının ise 2050’den önce aşılabileceği uyarısında bulundu. Bu hızlanan ve şiddetlenen değişimler, kendi kendini besleyen geri besleme döngülerinin oluşma ve devrilme noktalarının aşılma riskini artırabilir. 2025 yılında Dünya, yükselen okyanus sıcaklıkları, asitlenme, aşırı avlanma ve kirliliğin bir araya gelerek mercan ağarmasına ve toplu mercan ölümlerine yol açmasıyla ilk iklim devrilme noktasını aştı.
Raporda, “Değişimler bizim yanıt verme yeteneğimizden daha hızlı gerçekleşirken, Dünya’nın yaşam destek sistemleri de kararlı sınırlarının ötesine itiliyor” ifadeleri yer alıyor.
Bu yıl yaşanan birden fazla aşırı hava olayı, hızla ısınan bir gezegenin etkilerini göz ardı etmeyi imkansız hale getirdi. Temmuz 2026, ABD ana karası için kayıtlara geçen en sıcak ay olurken okyanus sıcaklıkları da aynı ay rekor seviyeye ulaştı. Ön raporlar, Avrupa’da üst üste yaşanan sıcak hava dalgalarının tahminen 35 bin ölüme yol açtığını gösteriyor. ABD’deki Utah, Kanada’daki Ontario’nun yanı sıra Fransa, İspanya, Britanya ve Belçika dâhil olmak üzere birçok bölge, ya tarihlerindeki en kötü orman yangını yıllarını yaşadı ya da bu yolda ilerliyor.
Araştırmacılar; karbondioksit, metan ve azot oksit de dâhil olmak üzere sera gazı konsantrasyonlarının tamamının 2026 yılında rekor seviyelere ulaştığını belirtiyor. Mayıs 2026’da atmosferdeki karbondioksit oranı milyon başına 428 parçacığı (ppm) aşarak sanayi öncesi seviyelerin yaklaşık %50 üzerine çıktı.
Raporun yazarları; enerji kullanımı, gıda üretimi ve ekonomik büyüme gibi bu gezegensel değişimleri tetikleyen insan faaliyetlerinin göstergelerini de takip etti. Fosil yakıt tüketimi, bu değişimlerin en baskın sürücüsü olmaya devam ediyor. Rapora göre, fosil yakıt tüketimi 2025 yılında %0,9 oranında arttı; petrol, kömür ve gaz tüketiminin tamamı rekor seviyelere ulaştı ve enerji kaynaklı yıllık karbondioksit emisyonları ilk kez 41 gigatonu aştı. Bu miktar, 10.800’den fazla kömürlü termik santralın bir yılda saldığı emisyona eşdeğer.
Bununla birlikte raporda, bazı ilerleme belirtilerinin de olduğu kaydediliyor. Düşük karbonlu kaynaklar 2025 yılında küresel elektrik üretiminin yaklaşık %43’ünü sağladı; güneş ve rüzgar enerjisi tüketimi ise yaklaşık %18 büyüdü. Ancak raporda, karbon emisyonlarını kesmenin artık tek başına yeterli olmayacağı belirtiliyor. Uyum tedbirlerinin, değişen bir iklime ayak uydurmada kilit rol oynağı vurgulanıyor.
Rapor kaçınılmaz bir gerçeğin altını çiziyor: “Dünya’nın iklim sisteminin hızla istikrarsızlaştığına tanıklık ediyoruz. Bu artık gelecek için bir uyarı değil; günümüze dair bir teşhisdir.”
