Antonio Guterres, yıllık BM Genel Kurulu öncesinde dünya liderlerine çatışmalar, yapay zeka, iklim değişikliği ve eşitsizlik konularında iş birliği yapmaları çağrısında bulundu.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, dünyanın derin bölünmelerle, felç olmuş bir Güvenlik Konseyi ile ve artan bir cezasızlık duygusuyla karşı karşıya olduğunu, ancak hükümetlerin birlikte çalışması durumunda hâlâ bir çıkış yolu olduğuna inandığını belirtti. Yıllık BM Genel Kurul toplantısı öncesinde verdiği bir röportajda Guterres çatışmaları dizginlemek, eşitsizliği azaltmak, iklim değişikliği ile mücadele etmek ve hızla büyüyen yapay zeka sorunuyla başa çıkabilmek için iş birliğinin şart olduğunu söyledi.
Yaklaşık on yıllık görev süresinin ardından yıl sonunda görevden ayrılacak olan Guterres, önümüzdeki yıllarda hâlâ umut gördüğünü ifade etti. Guterres, “Dünyanın daha iyi bir yer olması için yapılması ve gerçekleşmesi gereken bir dizi temel şeye inanıyorum ve bunların hayat bulması için mücadele etmeye kararlıyım” dedi.
BM’nin 193 üye ülkesinden gelen liderlere ve bakanlara verdiği son derece net bir mesah veren Guterres, dünyanın “en az üç varoluşsal sorunla -kontrol dışı yapay zeka, hızla kötüleşen iklim değişikliği ve istikrarsızlık ile çatışmanın ciddî bir tetikleyicisi haline gelen tırmanan eşitsizlik- karşı karşıya olduğu” gerçeğini “çok ciddi bir şekilde analiz etmeleri” gerektiğini söyledi.
Guterres, “büyük bir jeopolitik bölünme” ile Güvenlik Konseyi’ndeki felç durumunun, güçlü ülkelerin uluslararası hukuku ve BM Şartı’nı göz ardı edebileceği bir atmosfer yarattığını belirtti. Güvenlik Konseyi’nin veto yetkisine sahip daimi üyelerinden Rusya’nın Ukrayna’yı işgalini ve ABD’nin İran’a yönelik saldırılarını örnek gösterdi. Guterres, “Birçok ülke, ‘Süper güçler yasayı ihlal edebiliyorsa biz neden edemeyiz?’ diyor” şeklinde konuştu ve ekledi: “Bu yüzden dünya genelinde ülkelerin artık hiçbir şeyi umursamadığı durumları giderek daha fazla görüyoruz. Tam bir cezasızlık olacağını bilerek istediklerini yapıyorlar.”
Guterres, bu ihlallerin ölümlere ve yaygın yıkıma yol açtığını; Ukrayna’daki savaşın ve daha geniş Orta Doğu çatışmasının küresel ekonomi üzerinde “dramatik bir etki” yarattığını belirtti. Gıda ve enerji fiyatlarının arttığını, faiz oranlarının yükseldiğini ve gelişmekte olan ülkelerin halklarının ihtiyaçlarını karşılamakta daha fazla zorlandığını ifade etti.
Guterres ayrıca, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra kurulan kurumların; başta BM Güvenlik Konseyi olmak üzere BM’nin, Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) ve Dünya Bankası’nın reformdan geçirilmesi çağrısında bulundu. Bu kurumların, yükselen ekonomilerin ve güçlerin yükselişi dahil olmak üzere 21. yüzyılın gerçeklerini yansıtacak şekilde baştan aşağı yenilenmesi gerektiğini söyledi. Guterres, BM başkanı olarak bir ordusunun, istihbarat teşkilatının olmadığını ve sınırlı paraya sahip bulunduğunu, ancak “iki güce” sahip olduğunu belirtti: Küresel sorunlar hakkında ses yükseltmek ve dünyanın uluslarını bir araya getirmek.
Guterres, yapay zekanın bu yılki BM toplantısının önemli bir konusu olacağını belirtti. Yapay zeka için uluslararası iş birliği ve denetim mekanizmaları çağrısını yineleyerek bunu “evrensel bir sorun” olarak nitelendirdi. Yapay zeka alanında “daha yüksek kapasiteye” sahip ülkelerin bilgi paylaşmasında, şeffaflık mekanizmaları oluşturmasında, denetim sınırları koymasında ve risklerin önlenmesini sağlamak için çok taraflı bir sistem kurulmasına yardımcı olması gerektiğini söyledi.
