İran savaşı sırasında Çin’in emisyonları düştü. Ülkede petrol tüketimi hızla azalırken, elektrikli araç satışları büyük artış gösteriyor ve toplu taşımada elektrikli araç kullanımı yaygınlaşıyor. Uzmanlar, ham petrol fiyatları gerilese bile Çin’de talebin eski haline geri dönmeyebileceğini belirterek bunun karbonsuzlaşma umudunu artırdığına dikkat çekiyor…
Yeni yapılan analizler, ABD ve İsrail’in İran’a karşı saldırılarının ardından Çin’deki karbondioksit emisyonlarının, petrol tüketimindeki keskin düşüş ve elektrikli araçlarla yapılan toplu taşımacılıktaki istikrarlı artış sayesinde %1 azaldığını ortaya koyuyor. Bulgular aynı zamanda dünyanın en büyük sera gazı emisyonu kaynağı olan Çin’in ekonomisini karbonsuzlaştırma sürecinde bir dönüm noktasına yaklaşmış olabileceğine dair umutları da güçlendiriyor.
Hava kirliliği, enerji ve fosil yakıtların çevresel ve sağlık etkileri üzerine araştırmalar yapan ve kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olan Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi, (Centre for Research on Energy and Clean Air – CREA) Carbon Brief için bir rapor hazırladı. Çin’in ulusal istatistik kurumunun açıkladığı ikinci çeyrek verilerini değerlendiren rapora göre, Çin petrol ithalatı %32 azaldı.
Dünyanın en büyük petrol tüketicisi olan Çin’in petrol ithalatındaki günlük yaklaşık 1 milyon varile eşdeğer düşüş, küresel petrol fiyatlarının istikrar kazanmasına yardımcı oldu. Buna rağmen fiyatlar, Şubat sonlarında gerçekleştirilen ilk ABD hava saldırılarının ardından gelen haftalar ve aylarda yaklaşık %60 oranında yükseldi.
2026’nın İlk 6 Ayında Petrol Kullanımı Muazzam Miktarda Azaldı
Bunun nasıl başarıldığı uzun süredir önemli ölçüde tartışma konusu. Analiz, ithalattaki düşüşün yaklaşık üçte ikisinin stratejik petrol stoklarının artırılmasından değil, bu stokların kullanılmasından kaynaklandığını gösteriyor. Geriye kalan üçte birlik bölüm ise büyük ölçüde talepteki azalmayla karşılandı. Ülkenin petrol kullanımı genel olarak %9, ulaştırma sektöründe ise %16 azaldı. Çok sayıda benzinli ve dizel araç yollardan çekilirken elektrikli otomobiller, otobüsler, trenler ve kamyonlarla yapılan yolculuklarda büyük bir artış yaşandı.
Çin’deki elektrikli ulaşım eğilimi, aslında Hürmüz Boğazı krizinden çok önce başlamıştı. Çin, dünyanın açık ara en büyük batarya, elektrikli araç, rüzgâr türbini ve güneş paneli üreticisi, kullanıcısı ve ihracatçısı konumunda. Körfez’den petrol arzının kesintiye uğraması, petrole olan bağımlılığın azaltılmasını ekonomik ve stratejik açıdan daha da önemli hale getirdi. 2026’nın ilk yarısında Çin’in elektrikli araçlara yönelmesi, altı aylık bir dönemde Birleşik Krallık’ın toplam petrol tüketimine eşdeğer miktarda petrol kullanımının önüne geçti.
Elektrifikasyon Enerji Şoklarına Karşı Koruyucu Oluyor
Analistler, küresel petrol fiyatları düşse bile bu talebin büyük bölümünün geri dönmeyeceğini öngörüyor. CREA’nın baş analisti Lauri Myllyvirta da konu hakkında şu yorumda bulundu:
“Niteliksel açıdan bakıldığında, ulaştırma sektöründe karbonsuzlaşmanın hızlandığı konusunda hiçbir şüphe yok. Bu, Çin’in uyguladığı enerji güvenliği stratejisinin doğrulandığını gösteriyor. Elektrifikasyonun, bu tür şoklara karşı güvence sağlamanın kazanan stratejisi olduğu çok açık bir şekilde görünüyor.”
Myllyvirta, Çin’in toplam emisyonlarının ilk kez kömür tüketimindeki azalmadan değil, petrol kullanımındaki düşüşten kaynaklanan bir gerileme gösterdiğine de dikkat çekti.
Aslında kömürden elektrik üretimi, ekonomik teşviklerdeki değişiklikler ve ülkenin elektrik şebekesinin dönüşüme uyum sağlamasındaki gecikmeler nedeniyle çeyrek boyunca arttı. Bu durum, rüzgar ve güneş enerjisinde üretilen elektriğin önemli miktarda boşa gitmesine yol açtı. Buna rağmen gözlemciler, Çin’de uzun vadeli eğilimin fosil yakıtlardan uzaklaşma yönünde olduğuna inanıyor.
Öte yandan elektrik üretimi ve enerji dönüşümü üzerine çalışan bağımsız, kâr amacı gütmeyen ve dünyaca ünlü araştırma kuruluşu Ember, gelecek hafta Çin’deki enerji eğilimlerine dair başka bir değerlendirme yayımlayacak. Ember’in kıdemli analisti Dr. Muyi Yang da, Çin’de fosil yakıt kullanımının zirve noktasının eyaletler ve sektörler düzeyinde artık görünür hale geldiğini belirtti. Yang ayrıca İran krizinin bu durumu daha da güçlendirdiğini, petrol ithalatına bağımlılığın yarattığı riskin giderek daha fazla jeopolitik alandan kaynaklandığını ve bu riske maruz kalmayı azaltmaya dönük olarak Çin’in deneyiminin işe yaradığını söyledi.
