Fosil yakıtlardan çıkış için farklı çözümler aranırken, Uluslararası Sürdürülebilir Kalkınma Enstitüsü halihazırdaki örneklerden yola çıkarak tavsiyelerde bulunan bir rapor yayımladı. Raporda 2026 yılının artık uygulamaya geçme yılı olduğu hatırlatılarak, ulusal ve uluslararası geçişe dair yol haritaları arasında uyum sağlanması gerektiğine dikkat çekiliyor.
Uluslararası Sürdürülebilir Kalkınma Enstitüsü, (International Institute for Sustainable Development – IISD) fosil yakıtlardan çıkış için geliştirilen girişimler, ulusal süreçler ve uluslararası ittifaklara dair örnek olay incelemeleri içeren ve tavsiyelerde bulunan yeni bir rapor yayımladı. “Fosil Yakıtlardan Çıkış Sürecinin İlerlemesi: Örnek Olaylardan Alınan Dersler” adlı rapora göre fosil yakıtlardan çıkış adına en büyük ihtiyaç, ulusal çıkışlara yönelik yol haritalarının mevcut planları birbirlerine bağlanarak hayata geçirilmesi üzerine.
Rapordaki örnek olaylar üzerinden ayrıca şu ihtiyaçlara dikkat çekiliyor:
- Üretici ve tüketici ülkeler arasında yapılandırılmış koordinasyon,
- Küresel finans ve kredi sistemlerinin reformu,
- Finansal ve teknik desteğin ölçeklendirilmesi,
- Tedarik zinciri işbirliği,
- Politika bilgisinin paylaşımı,
- Eşgüdümlü siyasi mesajlar,
- Ortak standartların geliştirilmesi.
Girişimler Arası Koordinasyon Gerekiyor
Fosil yakıtlardan küresel çıkış sürecinin artık uygulama aşamasına girdiğinin altını çizen raporda, temiz enerji yatırımları hızla artmaya devam ederken ve yatırımlar giderek yenilenebilir enerjiye, elektrifikasyona ve temiz teknolojilere yönelirken, fosil yakıt üretimi ve tüketimine ilişkin planların hâlâ iklim bilimiyle uyumlu olmadığı belirtiliyor.
COP30’da 80’den fazla ülkenin fosil yakıtlardan küresel çıkış için bir yol haritası hazırlanması çağrısını desteklediğini hatırlatan rapor, 2026 yılında artık bu taahhütlerin somut sonuçlara dönüşebilmesi için, yalnızca hedeflerin yükseltilmesinin yeterli olmayacağı, ulusal planlar, uluslararası koalisyonlar ve sektörel girişimler arasında tutarlılık, koordinasyon ve uygulamanın sağlanması gerektiği ifade ediliyor.
Fosil yakıtlardan geçiş için izlenecek yolların, mevcut en iyi bilimsel kanıtlar ve Paris Anlaşması hedefleri ile uyumlu olması gerektiğinin altı çizilirken, aynı zamanda ekonomiler arasındaki tarihsel sorumluluk, ekonomik kapasite ve fosil yakıtlara bağımlılık gibi derin farklılıkları yansıtmasının şart olduğu belirtiliyor.
Yol Haritaları Geçiş Aşamasındaki Riskleri Daima Gözetmeli
Etkili bir yol haritasının geçiş hedefini operasyonel araçlara dönüştürmesi gerektiğine dikkat çekilen raporda, bunun da mevcut farklı iklim ve enerji planlama araçları arasında bağlantı kurmakla ve tutarlılığı sağlamakla gerçekleşebileceğine özellikle vurgu yapılıyor.
Raporda ayrıca fosil yakıtlardan geçiş için kullanılacak bir yol haritasının, üretimdeki azalmaların, ekonominin elektrifikasyonu, enerji verimliliği ve enerji sektörünün karbonsuzlaştırılması yoluyla talepteki azalmalarla paralel ilerlemesini güvence altına alması gerektiği de kaydediliyor.
Yanı sıra yol haritaları; fosil yakıt sübvansiyon reformu, fosil yakıt gelirlerine bağımlı ekonomiler için ekonomik çeşitlendirme önlemleri, mevcut enerji altyapısının devre dışı bırakılmasının yönetimi ve geçişle ilişkili mali, istihdam ve finansal riskleri ele almak için gerekli finansal planlamayı içermesi gerektiği belirtiliyor.
Öte yandan 24-29 Nisan tarihleri arasında Kolombiya’nın Santa Marta şehri Fosil Yakıtlardan Çıkış için Birinci Uluslararası Konferans adlı tarihi bir zirveye ev sahipliği yapacak. Konferansta hükümetler, sivil toplum, yerli halklar, akademi, sanayi liderleri ve diğer paydaşlar bir araya gelerek fosil yakıtlardan çıkış için yasal, ekonomik ve sosyal yolları masaya yatıracak.
