SEFiA, Türkiye’nin fosil yakıt teşviklerini sürdürmekteki ısrarının, hatırı sayılır bir kaynak harcamasına neden olmasının yanında, enerjide ithalata bağımlılığı artırdığını da hatırlatıyor.
Sürdürülebilir Ekonomi ve Finans Araştırmaları Derneği (SEFİA) yeni çalışmasında, dünya genelinde fosil yakıt kullanımında önemli bir finansal destek mekanizması olarak öne çıkan fosil yakıt teşviklerinin Türkiye’deki görünümüne odaklanıyor. Fosil yakıt teşviklerinin Türkiye’nin iklim politikalarına, 2053 net sıfır emisyon hedefleri doğrultusunda, fayda sunmadığı vurgulanıyor.
SEFiA Fosil Yakıt Teşvikleri Takibi hükümetler tarafından sağlanan finansal destekler ve gelir ya da fiyat desteklerini kapsayan fosil yakıt teşviklerini; bütçe transferleri ve vergi harcamaları olarak iki ana kalemde toplulaştırıyor. Fosil yakıt teşvikleri hesaplamalarına dair farklı yaklaşımları değerlendiriyor ve Türkiye’de fosil yakıt teşviklerinin takibinin neden önemli olduğunu tartışıyor.
Kamuya açık kaynaklardan faydalanarak hazırlanan çalışma, fosil yakıt teşviklerini yıllara ve kaynaklarına göre ayrıştırıyor. Hesaplamalarda kullanılan tüm kaynakların yanında oluşturulan veri seti de paylaşıma sunuluyor.
Türkiye’de 2022 yılında 41,4 milyar TL olan toplam fosil yakıt teşvikleri, 2023 yılı itibarıyla 63,8 milyar TL’ye yükseliyor. Alt kırılımlarına bakıldığında 2022 yılında 29,3 milyar TL olan vergi harcamaları 2023 yılında 43,8 milyar TL’ye; aynı dönemde bütçe transferleri ise 12,1 milyar TL’den 20 milyar TL’ye ulaşıyor. Teşviklerin büyük çoğunluğunu petrol ve gaz oluşturuyor.
Türkiye’nin fosil yakıt teşviklerini sürdürmekteki ısrarı, hatırı sayılır bir kaynak harcamasına neden olmasının yanında, enerjide ithalata bağımlılığı artırması bakımından da cari işlemler dengesini bozucu bir etkiye neden oluyor. Çevresel, sosyal ve sağlık maliyetleri yaratıyor.
Fosil yakıt teşviklerinden vazgeçilmesi kamu maliyesi açısından önemli bir kaynağa işaret ediyor. Fosil yakıt sübvansiyonlarının kaldırılmasının, elde edilen gelirin daha iyi hedeflenmiş sosyal harcamalara aktarılmasının ve üretken yatırımlar için kullanılmasının sürdürülebilir ve adil sonuçları teşvik etmesi bekleniyor.
Türkiye’nin 2053 net-sıfır hedefleri göz önünde bulundurulduğunda, fosil yakıt teşviklerinin kaldırılmasından sağlanacak tasarruflar, kamu faydasını gözeten ve Türkiye’nin 2053 net-sıfır patikası ile uyumlu kalkınma politikalarını destekleyici alanlara yönlendirilebilir. Fosil yakıt sübvansiyonlarının kaldırılması, ayrıca, Türkiye’nin enerjide dışa bağımlılığını azaltması bakımından da önem arz ediyor.
SEFiA Direktörü Bengisu Özenç, fosil yakıt teşviklerinin fiyatları düşük tutarak tüketicileri korumayı amaçlasa da; daha yüksek vergilere/borçlanmaya, kaynak ve gelir dağılımında verimsizliğe ve olumsuz sağlık etkilerine neden olduğunu söylerken, “Türkiye’nin fosil yakıt teşviklerini sürdürmekteki ısrarı, hatırı sayılır bir kaynak harcamasına neden olmasının yanında, enerjide ithal bağımlılığını artırması bakımından da cari işlemler dengesini bozucu bir etkiye sahip. Fosil yakıt teşviklerinin kaldırılmasından sağlanacak tasarruflar, kamu faydasını gözeten ve Türkiye’nin 2053 net-sıfır patikası ile uyumlu kalkınma politikalarını destekleyecek alanlara yönlendirilebilir” dedi.
